Diş protezi, kaybedilen dişlerin yerini alan ve çiğneme ile konuşmayı yeniden düzenleyen tedavidir. Sabit, bölümlü, total ve implant üstü olmak üzere dört ana grupta toplanır. Hangi grubun size uyduğu; ağızda kalan diş sayısına, o dişlerin sağlamlığına ve çene kemiğinin durumuna göre muayenede belirlenir.
Diş protezi nedir, ne işe yarar?
Diş protezi, eksik dişin hem görünen kısmını hem de çiğnemedeki görevini karşılamak için hazırlanan yapıdır. Bir diş kaybedildiğinde boşluk olduğu gibi kalmaz. Karşı çenedeki diş zamanla boşluğa doğru uzar, yanındaki dişler eğilir. Çiğneme yükü kalan dişlerin üzerine biner ve o dişler daha çabuk yıpranır.
Protez bu zinciri durdurur. Çiğneme yükünü yeniden dağıtır, konuşmadaki “s” ve “f” seslerinin çıkışını düzeltir, çene ekleminin kapanış düzenini korur. Alt çenede arka dişleri uzun süre eksik kalan hastalarda yüz alt bölgesinin kısalması da protezle dengelenebilir.
Protezin ne kadar iyi çalışacağı büyük ölçüde ağzın mevcut durumuna bağlıdır. Diş eti iltihaplıysa, kalan dişlerde sallanma varsa veya çürük tedavi edilmemişse protez öncesinde bunlar ele alınır. Bu hazırlık atlandığında protez kısa sürede uyumsuz hale gelir.
Hangi protez kime uygun?
Karar tek bir soruyla verilmez. Ağızda kaç diş kaldığı, kalan dişlerin kök sağlığı, çene kemiğinin yüksekliği, diş eti durumu ve hastanın günlük temizlik alışkanlığı birlikte değerlendirilir. Aşağıdaki tablo genel bir çerçeve çizer; kesin karar ağız içi muayene ve röntgen sonrasında verilir.
| Protez türü | Genellikle kime uygun | Takılıp çıkar mı | Komşu dişe etkisi |
|---|---|---|---|
| Sabit protez (kron-köprü) | Bir veya birkaç diş eksik, komşu dişler sağlam | Hayır | Destek dişler aşındırılır |
| Bölümlü protez | Çok sayıda diş eksik, birkaç diş ayakta | Evet | Kroşe takılan dişe yük biner |
| Total protez | Çenede hiç diş kalmamış | Evet | Yok, damak üzerine oturur |
| İmplant üstü protez | Kemik hacmi ve genel sağlık uygunsa | Türüne göre değişir | Komşu diş aşındırılmaz |
Tabloda “genellikle” ifadesi bilinçli kullanıldı. Aynı sayıda dişi eksik iki hastaya farklı protez önerilebilir. Şeker hastalığı, kemik erimesi, gece diş sıkma alışkanlığı ve sigara kullanımı planı doğrudan değiştiren başlıklardır.
Protez çeşitleri ve detay sayfaları
- Sabit protez (kron ve köprü) — Yapıştırılır, hasta tarafından çıkarılmaz. Tek diş kaplamasından çok üyeli köprüye kadar geniş bir aralığı kapsar.
- Total protez — Dişsiz çenede damak üzerine oturan tam protez. Alışma dönemi en uzun olan seçenektir.
- Bölümlü protez — Kalan dişlerden destek alan, takılıp çıkarılan protez. Metal iskeletli, hassas tutuculu ve esnek türleri vardır.
- İmplant üstü protez — Çene kemiğine yerleştirilen implantlardan destek alır. Hareketli ve sabit tasarımları bulunur.
Dört seçenek birbirinin alternatifi gibi görünse de aslında farklı sorunları çözer. Tek diş eksikliğinde total protez gündeme gelmez; dişsiz bir çenede köprü yapılamaz. Bu yüzden ilk adım her zaman muayenedir. Eksik dişin nedeni de önemlidir: diş, diş eti hastalığı yüzünden kaybedildiyse protez öncesi diş eti tedavisi sıraya girer.
Protez yapımı hangi adımlardan geçer?
- Muayene ve röntgenKalan dişler, diş eti, kemik yüksekliği ve kapanış incelenir. Gerekirse panoramik film alınır.
- Ağız hazırlığıÇürükler, iltihap ve kurtarılamayacak dişler ele alınır. Bu aşama atlanırsa protez kısa sürede uyumsuzlaşır.
- ÖlçüKlasik ölçü maddesiyle veya ağız içi tarayıcıyla dişlerin ve damağın kaydı alınır.
- ProvaDiş dizimi, renk ve kapanış ağızda denenir. İtirazınızı bu aşamada söylemeniz en kolay düzeltme yoludur.
- TeslimProtez ağza uyumlanır, kullanım ve temizlik anlatılır.
- Kontrollerİlk hafta içinde ve sonrasında düzenli aralıklarla vuruk ve uyum kontrolü yapılır.
Alışma süresi ne kadar, ilk günlerde ne olur?
Alışma süresi protez türüne göre belirgin biçimde değişir. Sabit protezde çoğu hasta birkaç gün içinde farkı unutur. Bölümlü protezde bir ile iki hafta, total protezde ise dört ila altı hafta konuşabilmek ve rahat çiğnemek için gereken süre olarak görülür. Bu aralıklar ortalamadır; kişiden kişiye farklılık gösterir.
İlk günlerde tükürük artışı, dolgunluk hissi, bazı seslerin peltek çıkması ve öğürme refleksi görülebilir. Bunların büyük bölümü geçicidir. Sesli okuma yapmak, yiyecekleri küçük parçalara bölmek ve çiğnemeyi iki tarafa dağıtmak alışmayı hızlandırır. Yeni protezle ilk aya dair ayrıntılı günlük planı yeni protez alışma süreci rehberinde bulabilirsiniz.
Yeni proteze alışmanın en zor kısmı çiğnemek değil, konuşmaktır. Hastalarıma ilk hafta günde on beş dakika sesli gazete okumalarını söylerim. Dil, protezin yeni sınırlarını en hızlı böyle öğreniyor.Dt. Ahmet Can Kerimoğlu
Protez temizliği nasıl yapılır?
- Hareketli protezi her yemekten sonra çıkarıp akan suyun altında durulayın.
- Günde en az bir kez protez fırçası ve sıvı sabunla fırçalayın. Diş macunu aşındırıcıdır, protez yüzeyini çizer.
- Fırçalarken lavaboya bir havlu serin veya lavaboyu suyla doldurun. Düşen protez kırılabilir.
- Protez altındaki diş etini ve damağı yumuşak bir fırçayla masaj yapar gibi temizleyin.
- Kaynar su kullanmayın. Akrilik ısıyla şeklini değiştirir ve protez bir daha oturmaz.
- Gece çıkarılması söylendiyse temiz ve kapaklı bir kapta, suyun içinde saklayın.
- Sabit protezde köprü altı en kritik bölgedir. Arayüz fırçası veya köprü ipliği kullanın.
Temizlik alışkanlığı proteze bakan bir konu gibi görünse de asıl korunan şey kalan dişlerdir. Bölümlü protez kullananlarda kroşenin oturduğu dişte plak birikimi hızlanır. Düzenli diş taşı temizliği bu dişlerin ömrünü doğrudan etkiler.
Protez vurduğunda ne yapılmalı?
Dikkat
Vuran bölgeyi kendiniz törpülemeyin, protezi bıçak veya zımparayla inceltmeyin. Bir kez bozulan yüzey geri getirilemez ve protezin tümü yenilenmek zorunda kalabilir.
Yeni protezde ilk günlerde vuruk beklenen bir durumdur. Diş eti proteze göre şekil alırken bazı noktalarda basınç yoğunlaşır. Doğru yaklaşım, randevudan önceki iki üç saat protezi takıp gelmektir. Böylece vuran nokta ağızda belirgin olur ve tek seansta düzeltilebilir.
Yara açılmışsa ve ağrı varsa protezi bir süre çıkarmak isteyebilirsiniz. Ancak randevu saatinden önce mutlaka takın. Uzun süre çıkarılmış bir protezde iz kaybolur, hangi noktanın vurduğunu bulmak zorlaşır. Ilık tuzlu suyla gargara yapmak yarayı rahatlatır. İki haftadan uzun süren, iyileşmeyen bir yara varsa bu ayrıca değerlendirilmesi gereken bir bulgudur.
Protez ücretini belirleyen faktörler ve SGK
Protezde tek bir ücret listesi yoktur, çünkü iki hastanın işlem içeriği neredeyse hiç aynı olmaz. Ücreti belirleyen ana başlıklar şunlardır:
- Protezin türü ve kaç dişi karşıladığı
- Kullanılan alt yapı malzemesi (metal destekli, zirkonyum, tam seramik, akrilik)
- Öncesinde gereken hazırlık işlemleri: çekim, diş eti tedavisi, kanal tedavisi, dolgu
- İmplant gerekiyorsa implant sayısı ve kemik desteği ihtiyacı
- Ölçü yönteminin klasik mi dijital mi olduğu
- Laboratuvar aşamasındaki işçilik ve prova sayısı
Sosyal Güvenlik Kurumu kapsamı, başvurulan kurumun türüne ve ilgili yılın Sağlık Uygulama Tebliği hükümlerine göre değişir. Muayenehanelerde geçerli olan kapsam ile hastane ve ağız diş sağlığı merkezlerindeki kapsam aynı değildir. Güncel durumu SGK ve ilgili kurumdan doğrulamanız en sağlıklısıdır. Muayene sonrasında size özel tedavi planı ve içeriği yazılı olarak açıklanır; randevu sayfasından uygun bir gün seçebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Hareketli protezlerde genel öneri, gece çıkarılmasıdır. Diş eti ve damak dokusunun gün içinde taşıdığı basınçtan kurtulup dinlenmesi gerekir. Sürekli takılı kalan protezlerde damak mantarı ve doku kızarıklığı daha sık görülür. Teslim sırasında hekiminiz ilk günler için farklı bir talimat verebilir; o talimat önceliklidir.
Sabit bir süre yoktur. Protezin kendisi sağlam kalsa bile altındaki kemik ve diş eti yıllar içinde değişir. Bu değişim protezi gevşetir. Bazı hastalarda astarlama denilen bir işlemle protez yeniden uyumlanabilir, bazılarında yenileme gerekir. Yılda bir kez kontrol, doğru zamanı kaçırmamanın en pratik yoludur.
İyi oturan bir protez yapıştırıcı olmadan da tutunur. Yapıştırıcı, uyumu bozulmuş bir protezin sorununu çözmez, sadece gizler. Sürekli yapıştırıcıya ihtiyaç duyuyorsanız protezin uyumu değerlendirilmelidir. Kısa süreli ve ince kullanım bazı hastalarda güven hissi için önerilebilir.
Çiğneme gücü doğal dişe göre daha düşüktür ve bu güç protez türüne göre değişir. Sabit protezde fark az, total protezde belirgindir. İlk haftalarda yumuşak gıdayla başlanır. Sonrasında sert kabuklu yiyecekler, çok yapışkan şekerlemeler ve kemik çevresindeki etler dikkat gerektirir. Adana mutfağında yaygın olan sert lavaş kenarları ve zeytin gibi çekirdekli gıdalar için de aynısı geçerlidir.
Çekim sonrası diş eti ve kemik bir süre şekil değiştirmeye devam eder. Kalıcı protez için genellikle bu değişimin yavaşlaması beklenir. Bekleme süresi çekimin genişliğine ve iyileşme hızına göre farklılık gösterir. Estetik veya konuşma nedeniyle beklenemeyecek durumlarda geçici bir protezle ara dönem yönetilebilir.
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır
Buradaki içerik genel bilgi verir, muayene yerine geçmez. Ağzınıza uygun protez planı ancak klinik muayene ve radyografik değerlendirme sonrasında çıkarılır. Sorularınız için iletişim sayfasından bize ulaşabilirsiniz.
Kaynaklar
Bu konudaki hasta rehberi yazıları
Muayenehaneye ulaşım ve randevu bilgileri ilçelere göre: Seyhan · Çukurova · Yüreğir · Sarıçam · tüm bölgeler.
