Sabit protez, hazırlanan diş üzerine veya boşluğun iki yanındaki dişlere yapıştırılan ve hasta tarafından çıkarılmayan protezdir. Kron ve köprü olmak üzere iki temel biçimi vardır. Uygulanabilmesi için destek alınacak dişlerin kök ve diş eti yönünden sağlam olması beklenir.
Sabit protez nedir?
Sabit protez, doğal dişin veya implantın üzerine oturan, ağızda kalıcı olarak simante edilen restorasyon türüdür. Hasta protezi takıp çıkarmaz; temizlik ağız içindeyken yapılır. Bu yönüyle günlük kullanımı hareketli protezlerden daha rahattır ve çiğneme hissi doğal dişe daha yakındır.
Sabit protez iki farklı ihtiyacı karşılar. Birincisi, aşırı madde kaybına uğramış bir dişi bütün olarak sarmaktır. Büyük dolgusu olan, kanal tedavisi görmüş veya kırılmış dişler normal çiğneme yükünü taşıyamaz hale gelir; kron bu dişi dış yüzeyden kuşatarak kırılmaya karşı korur. İkincisi, eksik bir dişin boşluğunu komşu dişlerden destek alarak kapatmaktır; buna köprü denir.
Kararın verildiği yer muayene masasıdır. Destek alınacak dişin kökünde iltihap varsa, diş eti çekilmişse veya sallanma başlamışsa önce bu tablo düzeltilir. Sağlam olmayan bir temele oturtulan köprü, hem kendisi hem de altındaki diş için kısa ömürlü olur. Genel çerçeveyi protez tedavisi sayfasında bulabilirsiniz.
Kron ile köprü arasındaki fark nedir?
Kron, halk arasında kaplama denilen yapıdır ve yalnızca bir dişi ilgilendirir. Diş yüzeyinden ölçülü miktarda madde alınır, üzerine laboratuvarda hazırlanan başlık geçirilir. Diş yerinde kalır, sadece dış kılıfı değişir.
Köprü ise en az üç parçadan oluşur: boşluğun iki yanındaki dişlere geçen kronlar ve aradaki boşluğu dolduran gövde. Gövdenin altında kök yoktur; diş eti üzerinde durur. Bu nedenle köprünün altı, ağızdaki temizliği en zor bölgedir ve özel araç gerektirir.
Farkın pratikteki yansıması şudur: kronda yalnızca kendi dişinizin yüzeyi işlenir, köprüde ise boşluk yüzünden iki sağlam diş de aşındırılır. Komşu dişler daha önce hiç dolgu görmemişse bu durum planlamada tartışılır ve alternatifler masaya konur.
Kimlere uygulanır, kimlere uygun değildir?
- Aşırı madde kaybı olan, dolguyla kurtarılamayacak dişlerde
- Kanal tedavisi görmüş, kırılma riski artmış arka dişlerde
- Bir veya iki diş eksikliğinde, iki yanda sağlam destek dişler varken
- Şekil ve konum bozukluğu nedeniyle kapanışı bozan dişlerde
- İmplant üzerine yapılacak üst yapı planlarında
- Destek dişlerde ileri düzeyde kemik kaybı ve sallanma varsa
- Boşluk çok uzunsa ve arka tarafta destek alacak diş kalmamışsa
- Tedavi edilmemiş diş eti iltihabı sürüyorsa
- Çürük ve kök enfeksiyonu giderilmemişse
- Gece diş sıkma alışkanlığı kontrol altına alınmamışsa; bu durumda gece plağı planın parçası olur
Son maddeyi ayrıca vurgulamak gerekir. Diş sıkma, seramik yüzeylerde çatlak ve kırık oluşumunun bilinen nedenlerinden biridir. Bu alışkanlık fark edildiğinde koruyucu plak, sabit protezle birlikte planlanır.
Hangi malzemeler kullanılır?
| Alt yapı | Görünüm | Dayanım | Genellikle nerede tercih edilir |
|---|---|---|---|
| Metal destekli porselen | Işık geçirgenliği sınırlı | Yüksek | Arka bölge, uzun köprü gövdeleri |
| Zirkonyum destekli | Doğala yakın, beyaz alt yapı | Yüksek | Ön ve arka bölge, metal istenmeyen durumlar |
| Tam seramik | Işık geçirgenliği yüksek | Orta-yüksek | Ön bölgede kron |
| Geçici akrilik | Kısa süreli kullanım | Düşük | Ara dönemde koruma amacıyla |
Malzeme seçimi bir tercih listesinden seçim yapmak değildir. Dişin ağızdaki yeri, karşı çeneyle kapanış ilişkisi, kalan diş dokusunun miktarı ve komşu dişlerin rengi birlikte değerlendirilir. Ön bölgede ışık geçirgenliği belirleyici olurken, arka bölgede çiğneme yükünü taşıma kapasitesi öne çıkar. Metal alerjisi öyküsü olan hastalarda metal içermeyen alt yapılar gündeme gelir.
Sabit protez nasıl yapılır? Aşamaları
- Muayene ve röntgenDestek dişlerin kök durumu, kemik seviyesi ve varsa eski dolgular incelenir. Kanal tedavisi gereken diş belirlenir.
- Ön hazırlıkÇürük temizliği, kanal tedavisi veya diş eti tedavisi bu aşamada tamamlanır. Diş eti kanamalı olduğu sürece ölçü alınmaz.
- KesimLokal anestezi altında diş yüzeyinden planlanan kalınlıkta madde alınır. İşlem, kaplamanın oturacağı yüzeyi hazırlar.
- ÖlçüKlasik ölçü maddesiyle veya ağız içi tarayıcıyla kayıt alınır. Karşı çene ve kapanış kaydı da bu seansta yapılır.
- Geçici kronLaboratuvar süreci boyunca diş açıkta bırakılmaz. Geçici kron hem hassasiyeti azaltır hem de diş etinin şeklini korur.
- ProvaAlt yapı ağızda denenir, kapanış ve renk kontrol edilir. Ön bölge çalışmalarında renk seçimi gün ışığında yapılır.
- YapıştırmaUyum onaylandıktan sonra kron veya köprü simante edilir. Fazla siman özenle temizlenir.
- KontrolKısa süre sonra kapanış ve diş eti tepkisi yeniden değerlendirilir, gerekirse ince ayar yapılır.
Seans sayısı çoğunlukla üç ile beş arasındadır ve toplam süre iki ile dört haftaya yayılır. Ön hazırlık gerektiren dişlerde bu takvim uzar. Adana dışından gelen hastalarda ölçü ve prova randevuları aynı güne yaklaştırılarak yol sayısı azaltılabilir; planlamayı ilk görüşmede birlikte yaparız.
Kesim ağrılı mıdır, sonrasında hassasiyet olur mu?
Kesim lokal anestezi altında yapılır. Uyuşturma etkili olduğunda işlem sırasında acı beklenmez; titreşim ve basınç hissi olabilir. Anestezinin geçmesiyle birlikte ilk günlerde soğuğa ve tatlıya karşı hassasiyet görülebilir. Bu, canlı bir dişin kesime verdiği bilinen bir yanıttır ve geçici kron takıldığında büyük ölçüde azalır.
Hassasiyetin ne kadar süreceği kişiden kişiye farklılık gösterir. Birkaç gün içinde azalması beklenir. Kalıcı kron yapıştırıldıktan sonra ısırırken belirgin bir temas hissediyorsanız kapanış yüksek kalmış olabilir; bu ince bir aşındırmayla kolayca düzeltilir ve bekletilmemelidir. Yüksek kalan bir kaplama hem hassasiyeti sürdürür hem de dişe fazladan yük bindirir.
Kaplama sonrası şikâyetlerin çoğu kaplamanın kendisinden değil, kapanıştan gelir. Hastalarıma “birkaç gün ısırırken tuhaf gelirse arayın” derim. Beş dakikalık bir ayar, aylarca sürecek bir rahatsızlığı baştan bitiriyor.Dt. Ahmet Can Kerimoğlu
Riskler ve sık görülen sorunlar
Sabit protez, doğru planlandığında uzun yıllar sorunsuz kullanılabilir. Yine de bilinmesi gereken durumlar vardır:
- Kenar çürüğü — Kaplamanın diş etiyle buluştuğu sınırda plak birikirse çürük başlar. Kaplamanın altındaki çürük geç fark edilir.
- Diş eti çekilmesi — Yıllar içinde çekilme olduğunda kaplama sınırı görünür hale gelebilir.
- Kanal tedavisi ihtiyacı — Kesim sonrası bazı dişlerde canlılık kaybı gelişebilir ve sonradan kanal tedavisi gerekebilir.
- Porselen kırığı — Sert cisim ısırma ve gece diş sıkma başlıca nedenlerdir.
- Simanın çözülmesi — Kron yerinden oynayabilir. Oynayan bir kronu takılı kullanmaya devam etmek altındaki dişi hızla çürütür.
Dikkat
Kron veya köprünüz yerinden çıktıysa kendiniz yapıştırmayı denemeyin. Market ve eczane yapıştırıcıları kalıcı siman değildir; yanlış konumda sertleşen bir kron çıkarılırken dişe zarar verebilir. Parçayı temiz bir kutuda saklayıp randevu alın.
Kron ve köprünün ömrü, bakımı
Ömür konusunda sayı vermek yanıltıcı olur; belirleyici olan malzeme değil, altındaki dişin ve diş etinin korunmasıdır. Aynı köprü iki hastada çok farklı sürelerde hizmet verebilir. Aşağıdaki alışkanlıklar bu süreyi doğrudan uzatır:
- Günde iki kez, yumuşak fırçayla ve özellikle diş eti sınırına yönelerek fırçalayın.
- Köprü gövdesinin altını köprü ipliğiyle (superfloss) günde bir kez geçin. Normal diş ipi köprünün altına giremez.
- Arayüz fırçasını dişler arasına zorlamadan, uygun kalınlıkta seçerek kullanın.
- Sert kabuklu kuruyemişleri, buzu ve kemikli etleri kaplamalı dişle kırmayın.
- Ağız gargarası kullanacaksanız hekiminize danışın; bazı ürünler uzun kullanımda yüzey renklenmesi yapar.
- Gece diş sıkıyorsanız koruyucu plağı düzenli takın.
- Yılda en az bir kez kontrol ve diş taşı temizliği için randevu alın.
Diş eti sağlığı bu listenin merkezindedir. Kaplamanın kendisi çürümez ama altındaki diş çürür ve destekleyen kemik erir. Bu yüzden düzenli diş eti kontrolü sabit protezin bakımının ayrılmaz parçasıdır.
Köprü mü implant mı?
| Köprü | İmplant | |
|---|---|---|
| Komşu dişe etki | İki sağlam diş aşındırılır | Komşu dişe dokunulmaz |
| Cerrahi işlem | Yok | Var |
| Toplam süre | Haftalar | Aylara yayılır |
| Kemik üzerindeki etkisi | Boşluktaki kemik erimeye devam eder | Kemik yük aldığı için desteklenir |
| Temizlik | Köprü altı özel araç ister | Diş ipi ve arayüz fırçası |
| Uygunluk koşulu | Destek dişlerin sağlam olması | Kemik hacmi ve genel sağlık durumu |
