Total protez, bir çenede hiç diş kalmadığında damak ve diş eti dokusu üzerine oturan tam protezdir. Akrilik bir taban ve üzerine dizilen yapay dişlerden oluşur. Ölçü, prova ve teslim aşamalarıyla hazırlanır. Kullanıma alışma süresi diğer protez türlerine göre daha uzundur ve kişiden kişiye değişir.
Total protez nedir?
Total protez, halk arasında damak takma diş olarak bilinen yapıdır. Bir çenedeki dişlerin tamamı kaybedildiğinde devreye girer. Üst çenede damağı tümüyle örten geniş bir taban kullanılır; alt çenede ise dilin hareket alanı nedeniyle taban at nalı biçiminde ve daha dardır.
Protezin görevi yalnızca boşluğu doldurmak değildir. Dişlerin kaybıyla birlikte alt yüz yüksekliği azalır, dudak desteği kaybolur, çene ucu öne çıkmış gibi görünür. Doğru boyutlandırılmış bir protez bu ilişkileri yeniden kurar. Aynı zamanda konuşmadaki dişsel seslerin çıkışını düzenler ve gıdaların ilk parçalanmasını sağlar.
Total protezle doğal dişteki çiğneme gücüne ulaşılamaz. Bu, protezin kalitesiyle ilgili bir eksiklik değil, dokuya oturan bir yapının fiziksel sınırıdır. Beklentinin baştan doğru kurulması, alışma sürecinin en belirleyici parçasıdır. Diğer seçeneklerle karşılaştırmayı protez tedavisi sayfasında bulabilirsiniz.
Kimlere uygulanır, kimlere uygun değildir?
- Bir çenede hiç diş kalmamış hastalarda
- Kalan dişlerin tamamı kurtarılamayacak durumda olduğunda, çekimler ve iyileşme sonrasında
- Cerrahi işlem istemeyen veya sistemik nedenlerle cerrahiye uygun olmayan hastalarda
- İmplant planı yapılana kadar geçiş dönemi için
- Ağızda henüz iyileşmemiş çekim yaraları varken kalıcı protez yapılmaz
- Ağız açıklığı ileri derecede kısıtlıysa ölçü ve kullanım güçleşir
- Ağız kuruluğu şiddetliyse tutunma belirgin biçimde azalır
- Kontrolsüz diyabette doku hassasiyeti artar, önce dahili takip önerilir
- Şiddetli öğürme refleksi olan hastalarda tasarım özel olarak uyarlanmalıdır
Ağız kuruluğu maddesini ayrıca açmak gerekir. Tükürük, protezle doku arasında ince bir film oluşturarak tutunmayı sağlar. Bazı tansiyon ilaçları, antidepresanlar ve idrar söktürücüler ağzı kurutur. Adana’nın uzun ve sıcak yaz aylarında sıvı kaybı bu tabloyu belirginleştirir. Kullandığınız ilaçları muayenede söylemeniz planı doğrudan etkiler.
Total protez nasıl yapılır? Aşamaları
- Muayene ve değerlendirmeDiş eti dokusunun kalınlığı, kemik sırtının yüksekliği, ağız açıklığı ve varsa eski protez incelenir.
- Ön ölçüHazır kaşıkla genel ölçü alınır ve ağza özel kişisel kaşık hazırlanır.
- Kişisel ölçüProtezin sınırlarını belirleyen ayrıntılı ölçü alınır. Yanak ve dil hareketleri sırasında sınırlar kaydedilir; tutunmanın temeli bu aşamada atılır.
- Kapanış kaydıAlt ve üst çene arasındaki dikey mesafe ve orta hat belirlenir. Yüz yüksekliği bu ölçüye göre kurulur.
- Mum provaDişler mum üzerine dizilmiş haldeyken ağızda denenir. Diş boyutu, rengi, dizilişi ve gülüş çizgisi bu seansta konuşulur.
- TeslimProtez akrilikleştirilip cilalanır, ağza uyumlanır. Takıp çıkarma ve temizlik anlatılır.
- Erken kontrollerİlk günlerde basınç noktaları düzeltilir. Bu randevular tedavinin parçasıdır, ek bir aşama değildir.
Seans sayısı genellikle beş ile yedi arasındadır ve süreç birkaç haftaya yayılır. Mum prova aşamasında söylenmeyen bir itiraz, protez tamamlandıktan sonra çok daha zor düzeltilir. Diş boyu, orta hat veya dişlerin genel görüntüsü konusunda tereddüdünüz varsa o seansta yakınınızdan da fikir almanız işe yarar.
Protez nasıl tutunur, alt çene neden daha zor?
Total protez yapıştırıcıyla değil, üç mekanizmayla tutunur. Birincisi emme etkisidir: protezin kenarları dokuyla tam temas ettiğinde arada ince bir tükürük tabakası kalır ve negatif basınç oluşur. İkincisi, kas dengesidir; yanak ve dil kasları protezi yerinde tutacak biçimde çalışır. Üçüncüsü kemik sırtının biçimidir; sırt yüksekse protez yanlara kaymaz.
Üst çenede damak geniş bir yüzey sunduğu için emme etkisi güçlüdür. Alt çenede ise durum farklıdır: dil sürekli hareket eder, taban yüzeyi çok daha küçüktür ve dudak-yanak kasları protezi kaldırmaya çalışır. Bu yüzden alt protezin oynaması yaygın bir şikâyettir ve hastanın hatası değildir.
Kemik erimesi tabloyu zorlaştırır. Dişler çekildikten sonra kemik sırtı yıllar içinde alçalır; protezin tutunacağı yükseklik azalır. Sırt tümüyle düzleşmiş hastalarda geleneksel protezle yeterli tutunma sağlanamayabilir. Bu noktada implant üstü protez seçeneği gündeme gelir.
Alt protezi oynayan hastalara önce şunu söylüyorum: sorun sizde değil, alt çenenin anatomisinde. Bunu duyduklarında rahatlıyorlar ve çözümü sakin biçimde konuşabiliyoruz. İki implantla desteklenen bir alt protezin kullanım rahatlığı çoğu hastada belirgin biçimde farklıdır.Dt. Ahmet Can Kerimoğlu
İlk 30 günde neler yaşanır?
Yeni total protez ağza girdiğinde vücut onu yabancı bir cisim olarak algılar. Tükürük artar, dolgunluk hissi olur, bazı hastalarda öğürme refleksi tetiklenir. Bunlar ilk günlerin beklenen tepkileridir ve genellikle azalarak kaybolur. Süreç kabaca şöyle ilerler:
- 1-3. gün — Tükürük artışı ve dolgunluk hissi belirgindir. Yalnızca yumuşak, küçük parçalı gıdalar tüketilir. Konuşmakta zorlanmak normaldir.
- 4-7. gün — Basınç noktaları ortaya çıkar. İlk kontrol randevusu bu aralıkta yapılır. Sesli okuma pratiğine başlanır.
- 2. hafta — Çiğneme iki tarafa dağıtılarak denenir. Ekmek içi, pilav, köfte gibi orta sertlikte gıdalara geçilir.
- 3-4. hafta — Konuşma büyük ölçüde düzelir. Çiğneme alanı genişler. Kalan basınç noktaları için ikinci kontrol yapılır.
Bu takvim ortalamadır. Daha önce protez kullanmış hastalarda alışma daha hızlı olurken, ilk kez protez kullananlarda daha uzun sürebilir. Yaş, tükürük miktarı, dil kaslarının uyum yeteneği ve sabır bu süreyi değiştirir. Günlük ayrıntılar için yeni protez alışma süreci rehberine bakabilirsiniz.
Dikkat
İyileşmeyen, iki haftadan uzun süren, kenarları sertleşmiş bir yara varsa bunu protez vuruğu sayıp beklemeyin. Aynı şekilde protez kenarında zamanla büyüyen etli kabarıklıklar da değerlendirilmelidir. Bu bulgular ayrı bir muayene gerektirir.
Temizlik ve gece kullanımı
- Protezi yemeklerden sonra çıkarıp akan suyun altında durulayın; altında biriken gıda artıkları doku iltihabının başlıca nedenidir.
- Günde en az bir kez protez fırçası ve sıvı sabunla, iç yüzeyi ihmal etmeden fırçalayın.
- Diş macunu kullanmayın. İçindeki aşındırıcılar akrilik yüzeyde mikroskobik çizikler bırakır, bu çizikler leke ve mikroorganizma tutar.
- Yıkarken lavaboyu suyla doldurun veya altına havlu serin. Sert zemine düşen protez çatlar.
- Protezi çıkardıktan sonra diş etinizi, damağınızı ve dilinizi yumuşak bir fırçayla temizleyin. Dil sırtı ağız kokusunun sık kaynağıdır.
- Sıcak veya kaynar su kullanmayın; akrilik ısıyla deforme olur ve uyum bir daha sağlanamaz.
- Gece çıkarıldığında protezi kuru bırakmayın. Kapaklı temiz bir kapta, oda sıcaklığında suda saklayın.
- Temizleme tabletleri kullanılacaksa üretici süresine uyun; tabletin ardından protezi bolca durulayın.
Gece çıkarma önerisinin nedeni basittir. Diş eti ve damak dokusu gün boyunca sürekli basınç altında kalır; gece bu basıncın kalkması dokunun toparlanmasını sağlar. Ayrıca protez altındaki nemli, kapalı ortam mikroorganizmalar için elverişlidir. Teslim sırasında ilk günler için farklı bir talimat verilmişse o talimat geçerlidir.
Damak mantarı ve doku sorunları
Protez altındaki dokuda kızarıklık, yanma ve hafif ağrı gelişebilir. Bu tabloya protez stomatiti denir ve çoğunlukla maya türü mikroorganizmaların çoğalmasıyla ilişkilidir. Nedenleri arasında protezin gece çıkarılmaması, yetersiz temizlik, uyumu bozulmuş bir protezin sürtünmesi ve ağız kuruluğu sayılır.
Belirtiler ortaya çıktığında kendi başınıza gargara veya krem denemek yerine muayene edilmelidir. Tedavi genellikle üç ayağı birlikte içerir: protez temizlik alışkanlığının düzeltilmesi, protezin uyumunun kontrolü ve gerektiğinde hekimin uygun göreceği ilaç yaklaşımı. Yalnız birine odaklanıldığında tablo tekrarlar.
Diğer sık görülen doku sorunu, protez kenarına denk gelen bölgede zamanla oluşan fazla doku kıvrımlarıdır. Bunlar uyumsuz bir protezin uzun süre kullanılmasıyla ilişkilidir ve genellikle protezin yenilenmesi ya da düzeltilmesi gerekir.
Astarlama, tamir ve yenileme
Total protez kullanan hastaların çoğu şunu fark eder: protez ilk yıl gayet iyi otururken zamanla gevşemeye başlar. Bunun nedeni protezin bozulması değil, altındaki kemiğin yavaş yavaş erimesidir. Erime sürdükçe protezle doku arasında boşluk oluşur.
- Astarlama (rebazaj) — Protezin doku yüzeyine yeni bir tabaka eklenerek oluşan boşluğun kapatılmasıdır. Protezin dişleri ve genel formu korunur.
- Tamir — Kırılan taban veya kopan yapay diş, laboratuvar ortamında onarılır. Kırık parçaların tümünü saklamak önemlidir.
- Yenileme — Kemik yapısı çok değişmişse, dişler aşınmışsa veya kapanış yüksekliği kaybolmuşsa yeni protez yapılır.
Hangisinin gerektiğini muayene belirler. Yılda bir kontrol randevusu, doğru zamanı kaçırmamanın pratik yoludur. Gevşemiş bir protezi yapıştırıcıyla kullanmayı sürdürmek, altındaki kemiğin erimesini hızlandırdığı için önerilmez.
Total protez mi implant üstü protez mi?
| Klasik total protez | İmplant üstü protez | |
|---|---|---|
| Cerrahi işlem | Yok | Var |
| Tutunma | Doku emmesine bağlı | İmplant tutuculara bağlı |
| Damak kaplaması | Üst çenede geniş | Tasarıma göre daraltılabilir |
| Kemik erimesi | Devam eder | İmplant bölgesinde yük aktarımı olur |
| Toplam süre | Birkaç hafta | Aylara yayılır |
| Ön koşul | Doku sağlığı | Yeterli kemik ve genel sağlık uygunluğu |
İki seçenek arasında karar verirken kemik yüksekliği, genel sağlık durumu, sigara kullanımı ve hastanın bakım yapabilme kapasitesi birlikte değerlendirilir. Karşılaştırmanın ayrıntısı total protez mi implant üstü protez mi yazısında ele alınıyor.
Ücreti belirleyen faktörler ve SGK
Total protezde içeriği belirleyen başlıklar şunlardır: alt, üst veya her iki çenenin birden yapılacak olması, öncesinde çekim ve iyileşme gerekip gerekmediği, kullanılacak yapay diş ve akrilik türü, prova sayısı, geçici protez ihtiyacı ve sonrasında astarlama planı. Sosyal Güvenlik Kurumu kapsamı; başvurulan kurumun türüne, hastanın statüsüne ve ilgili yılın Sağlık Uygulama Tebliği hükümlerine göre değişir. Muayenehanelerde geçerli kapsam ile kamu kurumlarındaki kapsam aynı değildir; güncel durumu SGK’dan doğrulamanız gerekir. Size özel plan muayene sonrasında yazılı olarak açıklanır. Randevu ve iletişim sayfalarından ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Bazı planlarda mümkündür. Çekimden önce ölçü alınarak hazırlanan geçici protez, çekim günü takılabilir. Amaç hastayı dişsiz bırakmamak ve kanamayı sınırlamaktır. Ancak iyileşme sürecinde doku hızla şekil değiştirir; bu protez sık ayar ister ve ilerleyen aylarda kalıcı protezle değiştirilir.
Önce nedeni ayrılır. Uyum kaybı varsa astarlama düşünülür, kenar sınırları hatalıysa düzeltilir. Kemik sırtı belirgin biçimde erimişse geleneksel yöntemlerin sınırına gelinmiş olabilir; bu durumda implant destekli tutucularla protezin sabitlenmesi konuşulur. Çözüm ağız içi muayeneyle belirlenir.
Tat tomurcuklarının çoğu dilde bulunur, bu nedenle tat duyusu ortadan kalkmaz. Ancak üst protezin damağı kaplaması sıcaklık algısını ve bazı aroma nüanslarını azaltabilir. Bu his zamanla hafifler. Damak kaplamasının rahatsız ettiği hastalarda tasarımın daraltılabildiği seçenekler değerlendirilir.
Önerilmez. Çamaşır suyu akrilik yüzeyin rengini soldurur ve varsa metal parçaları bozar; ayrıca ağız dokusu için tahriş edicidir. Sirke tortu çözmede kullanılsa da uzun süreli temasta yüzeyi matlaştırabilir. Protez için üretilmiş temizleme tabletleri ve mekanik fırçalama yeterlidir.
Hayır. Ev tipi yapıştırıcılar ağız ortamına uygun değildir ve parçaları milimetrik olarak yanlış konumda birleştirir. Yanlış birleşmiş bir protez artık ağza oturmaz, çoğu zaman tamir şansı da kaybolur. Kırık parçaların tamamını kuru ve temiz bir kapta saklayıp randevu alın.
Çoğu hastada refleks ilk haftalarda azalır. Protezin arka sınırının doğru belirlenmesi, tabanın gereğinden kalın olmaması ve kısa süreli takma alıştırmaları yardımcı olur. Refleksi güçlü hastalarda protez sınırları özel olarak uyarlanır. Şikayetinizi ölçü aşamasından önce söylemeniz tasarımı değiştirir.
Dilin yeni sınırları öğrenmesi zaman alır. Çoğu hastada belirgin düzelme ilk üç dört hafta içinde görülür, ancak süre kişiden kişiye farklılık gösterir. Günde birkaç kez sesli okumak, “s”, “f” ve “t” seslerinin geçtiği cümleleri tekrarlamak süreci hızlandırır. Dördüncü haftadan sonra devam eden belirgin bozukluk kontrol gerektirir.
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır
Buradaki bilgiler genel niteliktedir, muayene yerine geçmez. Size uygun protez planı ağız içi inceleme ve gerekli görüntüleme sonrasında belirlenir. Muayenehanemiz Seyhan’da, Gürselpaşa Mahallesi Abidin Dino Bulvarı üzerindedir; hafta içi 08.30 – 19.30 arası açıktır, pazar günleri kapalıdır. Kalan dişleriniz varsa bölümlü protez ve sabit protez sayfaları da işinize yarayabilir.
Kaynaklar
Bu konudaki hasta rehberi yazıları
Muayenehaneye ulaşım ve randevu bilgileri ilçelere göre: Seyhan · Çukurova · Yüreğir · Sarıçam · tüm bölgeler.
