Ortodonti, düzensiz dizilmiş dişleri ve bozuk kapanışı düzelten diş hekimliği alanıdır. Tedavi; metal braketli tel, şeffaf plak veya çocuklarda hareketli aygıtlarla yürütülür. Yöntem seçimi çapraşıklığın derecesine, kapanış tipine ve hastanın yaşına göre yapılır. Değerlendirme muayene, ölçü ve film ile başlar.
Ortodonti nedir, neyi düzeltir?
Ortodonti yalnızca “eğri dişi düzeltmek” değildir. Asıl mesele alt ve üst çenenin birbirine nasıl kapandığıdır. Kapanış hatalıysa çiğneme yükü dişlere eşit dağılmaz. Bazı dişler yıllar içinde aşınır, bazıları hiç göreve girmez. Diş eti çekilmesi ve çene ekleminde zorlanma da bu tablonun parçası olabilir.
Ortodontik tedaviyle şu başlıklar ele alınır: dişlerin sıkışık dizilmesi, aralarında boşluk kalması, üst dişlerin fazla önde olması, alt çenenin öne konumlanması, dişlerin uç uca gelmesi, açık kapanış ve gömülü kalmış bir dişin sıraya getirilmesi. Düzgün dizilen dişlerin fırçalanması da kolaylaşır; bu yönüyle tedavi koruyucu diş hekimliğini destekler.
Tedaviye başlamadan önce ağzın temiz olması gerekir. Çürük, diş eti iltihabı veya diş taşı varsa bunlar sıraya alınır. Braket veya şeffaf plak, bakteri plağı birikimini kolaylaştıran bir ortam yaratır; başlangıçtaki sorun tedaviyle birlikte büyür.
Hangi belirtiler ortodontik değerlendirme gerektirir?
- Dişlerin üst üste binmesi, birinin diğerinin arkasından çıkması
- Ön dişler kapanmıyor, ısırıldığında arada boşluk kalıyor
- Alt dişler üst dişlerin önüne geçiyor
- Dudakların rahat kapanmaması, sürekli ağızdan nefes alma
- Tek taraflı çiğneme alışkanlığı
- Süt dişi zamanından erken düşmüş, yerine yıllardır diş gelmemiş
- Çene açılırken ses gelmesi veya zorlanma
Bu bulguların hepsi tedavi gerektirmez. Bazıları yalnızca takip edilir. Ancak hiçbiri kendiliğinden düzelmesi beklenerek ertelenmemelidir. Özellikle çocuklarda zamanlama, tedavinin kapsamını doğrudan değiştirir; ayrıntısı çocuklarda ortodonti sayfasındadır.
Ortodontik tedavi yöntemleri
- Metal braketli diş teli — Dişlere yapıştırılan braketler ve içlerinden geçen tel ile hareket sağlanır. En geniş vaka aralığında kullanılabilen yöntemdir.
- Şeffaf plak tedavisi — Dijital planlamayla hazırlanan, takılıp çıkarılabilen şeffaf plak serisi. Görünürlüğü düşüktür, disiplin ister.
- Çocuklarda ortodonti — Hareketli plaklar, damak genişletme aygıtları ve yer tutucular. Çene gelişimi devam ederken uygulanır.
Yetişkinlerde bazı vakalarda ortodontik tedavi tek başına yeterli olmaz; eksik dişlerin tamamlanması veya protez tedavisi ile birlikte planlama gerekir. Ortodonti bu durumlarda protez için yer açan hazırlık aşamasıdır.
Tel mi şeffaf plak mı? Karar tablosu
| Metal braket | Şeffaf plak | |
|---|---|---|
| Görünürlük | Belirgin | Düşük |
| Çıkarılabilir mi | Hayır | Evet |
| Hastaya düşen sorumluluk | Temizlik ve beslenme kuralları | Günlük kullanım süresine uymak |
| Yiyecek kısıtı | Var (sert ve yapışkan gıda) | Yok, plak çıkarılarak yenir |
| Karmaşık vakada | Daha geniş kullanım alanı | Her vakada uygun olmayabilir |
| Kontrol sıklığı | Tel değişimi için düzenli | Plak setlerinin takibi için düzenli |
Tablodaki en kritik satır sorumluluk satırıdır. Şeffaf plak, takılmadığı sürece hiçbir şey yapmaz. Günlük kullanım süresine uyulmadığında tedavi uzar ve plan yeniden kurulmak zorunda kalır. Günlük hayattaki farklar için şeffaf plak mı tel mi rehberine bakabilirsiniz.
Tedavi nasıl ilerler?
- Muayene ve kayıtAğız içi inceleme, panoramik ve gerekirse sefalometrik film, fotoğraf ve ölçü alınır.
- PlanlamaDişlerin nereye gideceği, yer ihtiyacı ve çekim gerekip gerekmediği belirlenir. Plan hastaya anlatılır.
- HazırlıkÇürük, diş taşı ve diş eti sorunları giderilir. Ağız tedaviye hazır hale getirilir.
- Aygıtın takılmasıBraketler yapıştırılır veya ilk plak seti teslim edilir. Kullanım kuralları anlatılır.
- Aktif dönemBelirli aralıklarla tel değişimi ya da plak takibi yapılır. Hareket kontrollü ilerler.
- BitimBraketler sökülür veya son plak tamamlanır. Diş yüzeyleri temizlenip cilalanır.
- PekiştirmeSabit veya hareketli pekiştirici takılır. Bu aşama tedavinin devamıdır, ayrı bir seçenek değildir.
Tedavi süresi neye bağlı?
Ortodontik tedavi süresi genellikle bir ile iki buçuk yıl arasında değişir. Basit sıralama düzeltmelerinde daha kısa, çekim gerektiren ve kapanışın baştan kurulduğu vakalarda daha uzun sürer. Süre sadece hekimin planına bağlı değildir. Aşağıdaki başlıklar süreyi doğrudan etkiler:
- Vakanın karmaşıklığı — Yalnızca ön dişlerde çapraşıklık ile çene ilişkisinin düzeltilmesi farklı işlerdir.
- Yaş ve kemik yanıtı — Büyüme dönemindeki bir çocukta kemik yanıtı ile yetişkindeki yanıt aynı hızda değildir.
- Randevulara uyum — Kaçırılan her kontrol, planlanan hareketin bir sonraki aşamaya kaymasına neden olur.
- Aygıt kullanımı — Şeffaf plakta günlük süre, braketli tedavide lastik kullanımı doğrudan belirleyicidir.
- Braket kopmaları — Sık kopan braket, tedaviyi haftalar düzeyinde geriye alır.
- Ağız hijyeni — Diş eti iltihabı geliştiğinde diş hareketi için beklemek gerekebilir.
İlçe dışından gelen hastalar için randevu planı baştan seyrekleştirilebilir. Kozan, Ceyhan veya Osmaniye gibi yerlerden gelenlerde kontrol aralığı ve yol planı ilk görüşmede konuşulur. Ayrıntılar ortodonti kaç ay sürer yazısında yer alıyor.
Ortodontide en sık duyduğum soru “ne zaman biter” oluyor. Cevabı hastayla birlikte veriyoruz. Randevusuna gelen ve lastiğini takan bir hastada plan öngörülen sürede ilerler; aksadığında takvim değil, hareket ertelenir.Dt. Ahmet Can Kerimoğlu
Pekiştirme neden şart?
Dişler yeni konumlarına oturduğunda çevrelerindeki kemik ve lifler henüz yeniden şekillenmemiştir. Bu lifler dişi eski yerine çekmeye çalışır. Pekiştirici, o çekişi durdurur ve dokuya toparlanması için zaman kazandırır. Tedavi bittiği gün pekiştirici takılmazsa haftalar içinde geri dönüş başlayabilir.
İki tür pekiştirici kullanılır. Sabit pekiştirici, ön dişlerin arka yüzüne yapıştırılan ince bir teldir; görünmez ve hastadan bir şey beklemez. Hareketli pekiştirici ise şeffaf bir plak ya da damak plağıdır ve verilen saatlerde takılır. Çoğu planda ikisi birlikte kullanılır. Kullanım süresi kişiden kişiye değişir, bazı hastalarda gece kullanımı uzun yıllara yayılır.
Pekiştirici koptuğunda
Sabit pekiştirici telin bir ucu koptuğunda diş hareket etmeye başlar ve kopan uç dile batabilir. Fark ettiğiniz gün randevu alın. Bekleme süresi uzadıkça geri kazanılan düzen bozulur.
Ücreti belirleyen faktörler ve SGK
Ortodontik tedavide ücret, kullanılan aygıttan çok tedavinin kapsamına bağlıdır. Belirleyici başlıklar:
- Tek çene mi çift çene mi tedavi edileceği
- Vakanın karmaşıklığı ve öngörülen süre
- Seçilen yöntem: metal braket, şeffaf plak veya hareketli aygıt
- Şeffaf plakta gereken plak seti sayısı
- Tedavi öncesi hazırlık: çekim, dolgu, diş eti tedavisi
- Pekiştirme aşamasında kullanılacak aygıt türü
- Kontrol randevularının sayısı ve süresi
Sosyal Güvenlik Kurumu kapsamı, yaş sınırı ve başvurulan kurum türüne göre farklılık gösterir; ilgili yılın Sağlık Uygulama Tebliği hükümleri geçerlidir. Muayenehanelerde geçerli kapsam ile kamu kurumlarındaki kapsam aynı değildir. Güncel bilgiyi SGK’dan doğrulamanız gerekir. Kendi durumunuz için ayrıntılı plan muayene sonrası çıkarılır; randevu ve iletişim sayfalarından ulaşabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Üst yaş sınırı yoktur. Belirleyici olan yaş değil, diş eti ve kemik sağlığıdır. Diş eti çekilmesi ilerlemiş, kemik desteği azalmış hastalarda hareket planı daha temkinli kurulur. Yetişkinde çene kemiği büyümesi tamamlandığı için bazı iskeletsel düzeltmeler yalnızca dişsel sınırlar içinde yapılabilir.
Hayır. Çekim, dişlerin sığabilmesi için gereken yer bulunamadığında gündeme gelir. Yer ihtiyacı azsa dişlerin arasından çok ince miktarda madde alınarak veya diş kavsi genişletilerek çözülebilir. Karar, ölçü ve film üzerinden yapılan yer analiziyle verilir.
Pekiştirme kurallarına uyulmadığında geri dönüş görülebilir. Dişler yaşam boyu çok yavaş da olsa hareket eder; bu tedavi görmemiş kişilerde de böyledir. Pekiştirici bu hareketi sınırlar. Sabit pekiştiricinin sağlamlığı kontrollerde bakılır, hareketli olanın kullanım saatine uyulması gerekir.
Braketlerin yapıştırılması sırasında iğne yapılmaz. İşlem sırasında ağrı beklenmez. Tel takıldıktan sonraki iki üç gün dişlerde baskı ve ısırırken hassasiyet olur. Bu his tel her değiştiğinde daha hafif biçimde tekrarlar. Yumuşak beslenme ve hekiminizin önerdiği ağrı kesici bu dönemi rahatlatır.
Braketli tedavide sert kabuklu kuruyemişler, buz, sert ekmek kenarları ve yapışkan şekerlemeler braketi koparır. Elma ve havuç gibi sert meyveler dilimlenerek yenmelidir. Şeffaf plakta yiyecek kısıtı yoktur çünkü plak çıkarılarak yemek yenir; ancak plak takılıyken sudan başka bir şey içilmemelidir.
Kaynaklar
Bu konudaki hasta rehberi yazıları
Muayenehaneye ulaşım ve randevu bilgileri ilçelere göre: Seyhan · Çukurova · Yüreğir · Sarıçam · tüm bölgeler.
