Dolgu ve çürük tedavisi, mine ve dentinde bakterilerin yol açtığı doku kaybının temizlenip yerine uygun malzemenin yerleştirilmesidir. Erken evrede yakalanan lekelerde çoğu zaman dolgu bile gerekmez. Boşluk oluştuysa dişin kalan dokusu korunacak biçimde şekillendirilir ve kapatılır.
Diş çürüğü nasıl oluşur?
Çürük ani bir olay değil, tekrarlayan asit ataklarının toplamıdır. Ağızdaki bakteriler yiyip içtiğimiz şekerleri parçalarken asit üretir. Bu asit mine yüzeyinden kalsiyum ve fosfatı çeker. Tükürük araya girer, asidi tamponlar ve çekilen mineralleri geri taşır. Denge tükürük lehindeyken hiçbir şey olmaz.
Denge asit lehine döndüğünde mine önce matlaşır, tebeşirimsi beyaz bir görünüm alır. Bu aşamada yüzey henüz bütündür. Kayıp sürerse yüzey çöker ve geri dönüşü olmayan bir boşluk oluşur. Belirleyici olan tek seferde ne kadar şeker alındığı değil, gün içinde kaç kez alındığıdır. Sabahtan akşama yudumlanan tek bir şekerli içecek, bir defada içilen aynı miktardan daha zorlayıcıdır.
Asit her zaman şekerden gelmez. Şalgam, turşu suyu, gazlı içecekler ve limonlu sular doğrudan asidik etki yapar. Mide içeriğinin ağza kaçtığı reflü tablolarında da benzer bir aşınma görülür. Asitli içecekler ve mine erozyonu yazısında bu ayrımı ayrıntılandırdık.
Çürüğün evreleri ve her evrede yapılan işlem
| Evre | Ne oluyor | Hissedilen | Yaklaşım |
|---|---|---|---|
| Başlangıç (mine) | Yüzey altı mineral kaybı, beyaz leke | Genellikle hiçbir şey | Florür uygulaması, alışkanlık düzenlemesi, takip |
| Mine kaybı | Yüzeyde çökme, küçük boşluk | Ara ara tatlı hassasiyeti | Sınırlı hacimde dolgu |
| Dentin | Yumuşak dokuya ilerleme, hızlanma | Soğuk ve tatlıda geçici sızlama | Dolgu, derin vakalarda koruyucu alt taban |
| Pulpaya yakın | Sinir dokusuna yaklaşma | Uyarı bittikten sonra süren ağrı | Dolgu ya da kanal tedavisi kararı |
| Pulpa ve ötesi | Sinirde iltihap, kök ucunda enfeksiyon | Gece artan ağrı, ısırınca acı, şişlik | Kanal tedavisi; kurtarılamayan dişte çekim |
Evrelerin ayrıntısı, hangi bulgunun hangi tabloya işaret ettiği ve remineralizasyonun sınırları için diş çürüğü tedavisi sayfasına bakabilirsiniz.
Belirtiler ne zaman ortaya çıkar?
Çürüğün en sinsi tarafı, ağrının geç gelmesidir. Mine tabakasında sinir yoktur; bu yüzden başlangıç lekesi hiçbir şey hissettirmez. İlk uyarı genellikle dentine ulaşıldığında gelir ve şöyle tarif edilir: soğuk suyla kısa bir sızlama, tatlıda birkaç saniyelik keskinlik, ardından hemen geçen bir rahatlama.
- Uyaran ortadan kalktıktan sonra devam eden ağrı, sinirin etkilendiğine işaret edebilir.
- Aynı bölgeye ısrarla yemek sıkışması, iki diş arasında görülmeyen bir boşluğun habercisi olabilir.
- Diş yüzeyinde kahverengi-siyah nokta her zaman aktif çürük demek değildir; durmuş lezyonlar da benzer renkte olabilir.
- Hiçbir belirti vermeyen ara yüz çürükleri sıklıkla yalnızca röntgende görülür.
Sızlamanın kaynağı her zaman çürük değildir. Diş eti çekilmesine ya da aşınmaya bağlı tablolarda benzer yakınmalar olur; ayrımı diş hassasiyeti sayfasında ele aldık.
Bu başlık altındaki tedaviler
- Kompozit dolgu — Diş rengine uyumlu malzemeyle boşluğun katman katman doldurulması, ön ve arka dişlerde uygulanabilir.
- Diş çürüğü tedavisi — Evreye göre değişen yaklaşım, başlangıç lezyonunda durdurma, ilerlemiş vakada restorasyon kararı.
- Diş hassasiyeti — Sızlamanın nedeninin ayrıştırılması, muayenehane içi uygulamalar ve evde bakım düzeni.
Çürük sinire ulaştıysa dolgu sınırı aşılmış demektir; bu noktada kanal tedavisi gündeme gelir. Çürüğün diş eti kenarına dayandığı vakalarda ise önce bölgedeki iltihabın kontrolü gerekir, bunun için diş eti tedavisi ile birlikte planlama yapılır.
Çürük teşhisi muayenehanemizde nasıl konuyor?
- Yakınmanın dinlenmesiSızlamanın ne zaman başladığı, hangi uyaranla ortaya çıktığı ve ne kadar sürdüğü sorulur. Bu tarif, evreyi daraltan ilk veridir.
- Görsel muayeneDişler kurutulup ışık altında incelenir. Mat beyaz alanlar, kenar renklenmeleri ve eski dolguların sınırları kontrol edilir.
- RöntgenDişler arasındaki yüzeyler gözle görülmez. Ara yüz çürükleri ve dolgu altındaki kayıplar için film gerekir.
- Canlılık ve yanıt kontrolüDerin lezyonlarda soğuk testi ve ısırma yanıtı ile sinirin durumu değerlendirilir.
- PlanlamaHangi dişe ne yapılacağı, kaç randevu gerektiği ve hangi dişin öncelikli olduğu Dt. Ahmet Can Kerimoğlu tarafından anlatılır.
Hangi dolgu malzemesi seçiliyor?
Malzeme kararı tek bir ölçüte dayanmaz. Boşluğun genişliği, dişin ağızdaki yeri, çiğneme kuvvetinin yönü, nem kontrolünün sağlanabilirliği ve estetik beklenti birlikte değerlendirilir. Kompozit reçineler dişe kimyasal bağlanma sağladıkları için sağlam dokuyu daha az feda ettirir ve renk uyumu nedeniyle görünür bölgelerde tercih edilir. Çok geniş madde kaybı olan arka dişlerde ise dolgunun sınırları zorlanabilir; bu tabloda onley ya da kaplama gibi seçenekler konuşulur.
Kompozitle amalgamın dayanıklılık, uygulama ve estetik açısından farkını, ayrıca eski amalgam dolguların ne zaman değiştirilmesi gerektiğini kompozit dolgu sayfasında karşılaştırdık.
Bir dolgunun ömrünü kısaltan asıl etkenler malzemeden çok kullanım koşullarıdır. Gece diş sıkma alışkanlığı olan bir kişide kenar kırıkları daha erken görülür; bu tabloda yalnızca dolguyu yenilemek yeterli olmaz, sıkma alışkanlığının kendisi ele alınır. Ara yüz temizliği yapılmayan bölgelerde ise dolgunun kenarından yeni bir çürük başlayabilir. Bu nedenle dolgu sonrası kontrol randevuları, işlemin kendisi kadar belirleyicidir.
Hastaların çoğu ağrı başlayınca geliyor. Oysa dolgunun boyutunu belirleyen şey, çürüğün kaç ay beklediğidir. Aynı diş, altı ay önce küçük bir dolguyla kapanabilecekken bugün kanal tedavisi sınırına gelmiş olabilir.Dt. Ahmet Can Kerimoğlu
Yeni çürük oluşmasını engellemek
- Şekerli ve asitli tüketimi öğün içine sıkıştırın; gün boyu yudumlamak asit atağını sürekli hâle getirir.
- Florürlü macun kullanın, fırçalamadan sonra ağzı bol suyla çalkalamak yerine fazlasını tükürün.
- Gece fırçalamasını atlamayın. Uykuda tükürük akışı azalır, koruma da azalır.
- Diş ipini ihmal etmeyin; çürüklerin önemli bölümü fırçanın giremediği ara yüzlerde başlar.
- Asitli bir şey içtikten hemen sonra fırçalamayın, yumuşamış mineyi aşındırabilirsiniz. Su ile çalkalayıp bir süre bekleyin.
- Çocuklarda arka dişlerin çiğneyici yüzeyleri için fissür örtücü ve florür programını erken planlayın.
Çocuklarda çürük yönetimi yetişkinden farklı işler; süt dişlerinin yapısı ve çürüğün ilerleme hızı ayrı bir yaklaşım gerektirir. Süt dişi çürüğü ve fissür örtücü ve florür takvimi yazıları bu konuya ayrılmış durumda.
Sık sorulan sorular
Ağrının yokluğu çürüğün ilerlemediği anlamına gelmez. Mine ve dentinin dış bölümünde ağrı algısı sınırlıdır. Erken dönemde yapılan işlem daha küçük kalır ve dişten daha az doku kaybedilir.
Kompozit dolgular ışıkla sertleştirildiği için işlem biter bitmez çiğneme dayanımına ulaşır. Asıl beklemeniz gereken şey anestezinin geçmesidir; uyuşukluk sürerken dudak ve yanağı ısırma riski vardır.
Aynı bölgede ve aynı çene yarısında yer alan birkaç diş çoğunlukla tek randevuda tamamlanabilir. Sayı; boşlukların derinliği, hastanın koltukta rahat kalabildiği süre ve anestezi bölgesine göre belirlenir.
Ağrı ve şişlik yoksa acil sayılmaz ama beklemek de doğru değil. Açıkta kalan dentin hızla hassaslaşır, boşluğa yerleşen artıklar çürüğü hızlandırır. Ne yapılacağını dolgu düştü ne yapmalı yazısında anlattık.
Belirleyiciler; kaybedilen doku miktarı, dolgunun kaç yüzeyi kapsadığı, dişin ağızdaki konumu, kullanılan malzeme ve ek işlem gerekip gerekmediğidir. Mevzuat gereği tanıtım metinlerinde ücret paylaşılmaz; değerlendirme muayeneden sonra yapılır.
Bilgilendirme
Buradaki bilgiler genel niteliktedir, muayene yerine geçmez. Dişinizin hangi evrede olduğu ve hangi işlemin uygun olduğu ancak ağız içi muayene ve gerekli filmlerle belirlenir. Randevu ve ulaşım için iletişim sayfasını kullanabilirsiniz.
Kaynaklar
Bu konudaki hasta rehberi yazıları
Muayenehaneye ulaşım ve randevu bilgileri ilçelere göre: Seyhan · Çukurova · Yüreğir · Sarıçam · tüm bölgeler.
