Fissür örtücü, arka dişlerin çiğneme yüzeyindeki derin olukları akıcı bir malzemeyle kapatarak bu bölgeyi temizlenebilir hale getirir. Florür ise mine yüzeyini asit ataklarına karşı dirençli kılar. İkisi farklı işler yapar ve birbirinin yerine geçmez; birlikte uygulandıklarında koruma daha geniş bir alanı kapsar.
Fissür örtücü nedir?
Arka dişlerin çiğneme yüzeyi düz değildir. Tepecikler arasında fissür denilen dar oluklar bulunur. Bu olukların bazıları bir fırça kılından daha dardır; yani fırça ne kadar iyi kullanılırsa kullanılsın, dibine ulaşamaz.
Sonuç olarak gıda artığı ve bakteri bu oluklarda birikir. Çocukluk çağında görülen çürüklerin büyük bölümü tam da bu yüzeylerde başlar. Fissür örtücü, akıcı kıvamlı bir malzemenin oluğa akıtılıp sertleştirilmesiyle bu bölgeyi kapatır. Yüzey düzleştiği için fırça artık her yere erişir.
Uygulamanın en çok sorulan yanı şu: diş kesilmez. Sağlam mine dokusuna dokunulmaz, uyuşturma yapılmaz. Bu yüzden örtücü, çocuklar için katlanması kolay bir işlemdir ve çoğu zaman ilk randevuların rahatlatıcı bir başlangıcı olur.
Kime ve hangi yaşta uygulanır?
Zamanlama yaştan çok dişin sürme durumuna bağlıdır. Kural basit: diş, örtücünün yapışabileceği kadar sürmüş ve kuru tutulabilir olmalı.
İlk daimi azı. Altı yaş dişi olarak bilinen bu diş, süt dişlerinin arkasından sürer ve düşmez. Sürmesi tamamlandıktan sonraki dönem, örtücü için en uygun zamandır.
İkinci daimi azı. On iki yaş dolaylarında sürer. Aynı değerlendirme onun için de yapılır.
Küçük azılar ve süt azıları. Oluk yapısı derinse ve çocuk yüksek risk taşıyorsa bu dişlere de uygulanabilir.
Örtücü her çocuğa gerekmez. Karar verirken bakılanlar:
- Olukların derinliği ve dar oluşu.
- Çocuğun geçmiş çürük öyküsü ve kardeşlerdeki durum.
- Fırçalama düzeni ve ebeveyn denetiminin sürekliliği.
- Beslenme alışkanlıkları, gün içi şeker sıklığı.
- Ortodontik tel gibi temizliği zorlaştıran uygulamaların varlığı.
Oluğunda başlamış çürük varsa örtücü tek başına yeterli olmaz; önce çürük tedavi edilir. Bu ayrımı görmek için muayene ve gerektiğinde film gerekir.
Uygulama nasıl yapılır?
- Yüzey temizliğiÇiğneme yüzeyi fırça ve macunsuz bir karışımla temizlenir, oluklardaki artık uzaklaştırılır.
- Kurutma ve izolasyonDiş kurutulur ve tükürükten yalıtılır. Bu adım işlemin en belirleyici bölümüdür; nem kalırsa bağlantı zayıflar.
- Yüzey hazırlığıMine yüzeyine asit jeli uygulanır, sonra yıkanıp kurutulur. Yüzey mat bir görünüm alır.
- Örtücünün akıtılmasıMalzeme oluklara akıtılır, hava kabarcığı kalmayacak şekilde yayılır.
- SertleştirmeIşıkla birkaç saniyede sertleştirilir.
- Kapanış kontrolüÇocuk ısırtılır; yüksek kalan bölge varsa düzeltilir.
Tüm işlem diş başına birkaç dakika sürer. Uygulamadan hemen sonra yemek yenebilir. Kesme, iğne ve uyuşukluk olmadığı için çocuk randevudan rahat çıkar.
Örtücüyü çoğu zaman ilk işlem olarak seçiyorum. Çocuk kesme sesi duymadan, uyuşmadan bir işlemi tamamladığında, sonraki randevuya bambaşka bir beklentiyle geliyor.Dt. Ahmet Can Kerimoğlu
Örtücü ne kadar dayanır?
Örtücü kalıcı bir dolgu değildir. Çiğneme yükü altında zamanla aşınabilir, kenarından ayrılabilir ya da kısmen düşebilir. Dayanma süresi çocuğun çiğneme alışkanlığına, dişin konumuna ve uygulama sırasında yüzeyin ne kadar kuru tutulabildiğine göre değişir.
Bu yüzden örtücü yapılan çocukta kontrol randevuları daha da anlamlı hale gelir. Her rutin randevuda örtücünün bütünlüğüne bakılır; eksilme varsa tamamlanır. Bu kontrol birkaç saniye sürer ve genellikle ek bir işlem gerektirmez.
Örtücü altında çürük ilerlemesi olağan bir durum değildir, ancak kenar açıklığı oluştuğunda mümkündür. Düzenli kontrolün temel gerekçelerinden biri budur. Rutin diş kontrolü sayfasında bu takibin nasıl yürüdüğünü anlattık.
Florür ne yapar?
Mine, kalsiyum ve fosfattan oluşan kristal bir yapıdır. Ağızdaki asit bu kristallerden mineral çeker; tükürük ise tekrar yerine koyar. Florür bu döngüye iki noktada girer.
Birincisi, geri kazanım sırasında oluşan yeni kristal yapıya katılır. Ortaya çıkan yapı, aside karşı orijinalinden daha dirençlidir. İkincisi, plak içindeki bakterilerin asit üretimini yavaşlatır.
Bunun pratikteki karşılığı şu: florür çürüğü “tedavi etmez” ama başlangıç aşamasındaki mineral kaybının onarılmasına yardımcı olur ve yeni çürük oluşumunu zorlaştırır. Boşluk oluşmuş bir dişi ise geri getirmez; o aşamada dolgu gerekir. Süreç ayrıntısı süt dişi çürüğü sayfasında.
Macunda florür miktarı ve yaşa göre kullanım
Ailelerin en çok kafasının karıştığı konu, macun seçimi. Belirleyici olan iki şey var: macundaki florür yoğunluğu ve fırçaya sürülen miktar.
| Yaş | Macun miktarı | Fırçalamayı yapan | Dikkat edilecek |
|---|---|---|---|
| İlk diş – 3 yaş | Pirinç tanesi büyüklüğünde ince bir sıvazlama | Tamamen ebeveyn | Yutulan miktarın az tutulması |
| 3-6 yaş | Bezelye tanesi kadar | Çocuk dener, ebeveyn tamamlar | Tükürmenin öğretilmesi |
| 6 yaş ve üzeri | Bezelye tanesi kadar | Çocuk yapar, ebeveyn denetler | Akşam fırçalamasının atlanmaması |
| Yüksek risk taşıyan çocuk | Hekimin belirlediği miktar | Ebeveyn denetimi sürer | Ek uygulama değerlendirilir |
İki pratik not. Fırçalama sonrası ağzı bol suyla çalkalamak, florürün diş yüzeyinde kalma süresini kısaltır; hafifçe tükürmek yeterlidir. Ayrıca macun kutusu çocuğun kendi başına ulaşamayacağı bir yerde durmalıdır; meyveli tatlar küçük çocuklar için çekici olabiliyor.
Florür güvenli mi? Florozis nedir?
Florür, ağız sağlığı alanında uzun süredir kullanılan ve kapsamlı biçimde incelenmiş bir maddedir. Güvenlik tartışması, maddenin kendisiyle değil miktarıyla ilgilidir.
Dişlerin gelişmekte olduğu dönemde, yani kabaca sekiz yaşına kadar, uzun süre yüksek miktarda florür alınırsa daimi dişlerin mine yapısında değişiklik oluşabilir. Buna dental florozis denir. Hafif biçimi, mine üzerinde ince beyaz çizgiler ya da noktalar olarak görülür ve genellikle kişinin kendisi dışında kimsenin dikkatini çekmez.
Florozisin nedeni tek bir uygulama değil, yıllara yayılan fazla alımdır. En sık kaynağı, küçük çocukta fazla sürülen ve düzenli olarak yutulan macundur. Bu yüzden miktarın yaşa göre ayarlanması ve fırçalamanın denetlenmesi hem çürük hem florozis açısından işe yarar.
Karar hekimle verilir
Çocuğunuz florür takviyesi kullanıyorsa ya da başka bir kaynaktan florür alıyorsa muayenede belirtin. Toplam alım hesaba katılmadan yeni bir uygulama eklenmez.
Muayenehanede florür uygulaması
Evde kullanılan macundaki yoğunluk ile muayenehanede uygulanan verniğin yoğunluğu farklıdır. Vernik, dişe fırçayla sürülen ve yüzeyde ince bir tabaka bırakan yapışkan bir malzemedir.
Uygulama basittir: dişler kurulanır, vernik sürülür, işlem birkaç dakikada biter. Uygulamadan sonra bir süre yeme-içme kısıtlaması olur ve o gün akşam fırçalaması yapılmaz. Bu bekleme, maddenin mineyle temas süresini uzatır.
Uygulama sıklığı çocuğun risk düzeyine göre belirlenir. Çürük öyküsü olan, ortodontik tel kullanan, ağız kuruluğu bulunan ya da mine yapısında zayıflık olan çocuklarda daha sık düşünülür. Düşük riskli bir çocukta rutin olarak tekrarlanmayabilir.
İkisi birlikte mi, biri yeterli mi?
İkisi ağızda farklı bölgelerde çalışır. Fissür örtücü çiğneme yüzeyindeki olukları korur. Florür ise düz yüzeyleri ve dişler arası temas bölgelerini destekler. Bir çocukta örtücü yapılmış olması, ara yüz çürüğü riskini ortadan kaldırmaz.
Yine de ikisinin de üzerinde duran bir temel var: günlük temizlik. Fırçalama düzeni kurulmadan yapılan koruyucu uygulamalar, beklenen katkıyı kısmen verir. Doğru teknik ve ara yüz temizliği için fırçalama sayfasına, çocuk diş hekimliğinin bütününe bakmak için ana sayfaya göz atabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
İşlemde diş kesilmez ve uyuşturma yapılmaz. Çocuk genellikle yalnızca kurutma sırasındaki hava üflemesini hisseder. Bazı çocuklar için asit jelinin tadı rahatsız edici olabilir; bu his yıkamayla geçer.
Kısmen ya da tamamen düşmesi olağan dışı değildir. Fark ettiğinizde randevu alın; yüzey temizlenip yeniden uygulanabilir. Düşen bir örtücünün yerine yenisinin yapılması, ilk uygulamayla aynı kısalıkta bir işlemdir.
Yapılabilir. Süt azı dişlerinin olukları derinse ve çocuk çürük açısından yüksek risk taşıyorsa uygulanır. Karar, dişin ağızda kalacağı süre ve çocuğun uyumu birlikte değerlendirilerek verilir.
Örtücü, yalnızca kapattığı çiğneme yüzeyini korur. Aynı dişin yan yüzeyleri ve komşusuyla temas ettiği bölge korumasız kalır. Bu bölgeler için ara yüz temizliği ve florür devreye girer. Örtücünün kenarı açıldığında da koruma azalır; bu nedenle kontrol gerekir.
Küçük yaşta bir miktar yutmak beklenen bir durumdur; çözüm macunu bırakmak değil miktarı küçültmektir. Pirinç tanesi kadar bir miktar hem temizlik için yeterlidir hem yutulan payı sınırlar. Tükürmeyi öğretmek için fırçalamayı lavabo başında ve model olarak yapmak işe yarar.
Florürsüz macun mekanik temizliğe yardımcı olur ama minenin direncini artırmaz. Yani çürük riski olan bir çocukta koruma tarafı eksik kalır. Miktar doğru ayarlandığında florürlü macun çocuklarda yaygın olarak önerilir. Tereddüdünüz varsa muayenede birlikte değerlendirelim.
Vernik uygulamasından sonra kısa bir süre yeme-içmeden kaçınılır; sonrasında yumuşak ve ılık gıdalarla başlanır. O gün akşam fırçalaması yapılmaz, ertesi sabah normal düzene dönülür. Süreler kullanılan ürüne göre değişebileceği için randevu çıkışında ayrıca söylenir.
Kaynaklar
- Türk Dişhekimleri Birliği — koruyucu diş hekimliği bilgilendirmeleri. Bağlantı
- T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü — ağız ve diş sağlığı. Bağlantı
- American Dental Association — florür ve fissür örtücü konu başlıkları. Bağlantı
- FDI World Dental Federation — koruyucu uygulamalara ilişkin açıklamalar. Bağlantı
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve muayene yerine geçmez. Uygulanacak koruyucu yöntem, çocuğun risk düzeyine ve ağız bulgularına göre değişir. Randevu için randevu sayfasını, adres için iletişim sayfasını kullanabilirsiniz.
Muayenehaneye ulaşım ve randevu bilgileri ilçelere göre: Seyhan · Çukurova · Yüreğir · Sarıçam · tüm bölgeler.
