Çocukta İlk Diş Muayenesi

İlk muayene ne zaman yapılmalı?

Yaygın kabul, ilk süt dişinin ağızda görünmesinden sonraki aylar içinde ilk randevunun alınmasıdır. Çoğu bebekte ilk diş altı ay dolaylarında sürer; bu durumda ilk yaş günü civarı makul bir zaman aralığı olur.

Türkiye’de yaygın olan alışkanlık ise farklı: aileler çoğunlukla üç-dört yaş sonrasında, çocuk ağrıdan şikâyet etmeye başladığında geliyor. Bu geç kalış, iki sonucu birden doğuruyor. Birincisi, tedavi edilmesi gereken diş sayısı artıyor. İkincisi, çocuk hekimle ilk kez ağrılıyken tanışıyor. Sonrasında kurulan ilişki bu ilk deneyimin üzerine oturuyor.

Diş sürmesi gecikmiş bir bebekte de ilk yaş günü civarında bakılmasında yarar var. Sürme takvimi kişiden kişiye farklılık gösterir; gecikmenin nedeni çoğu zaman basit bir bireysel farktır, ama değerlendirilmesi gerekir.

Neden bu kadar erken?

Bir yaşındaki çocukta yapılacak tedavi genellikle yoktur. Yine de bu randevunun karşılığı var.

Risk belirlenir. Gece beslenmesi süren, biberonla uyuyan, minesi zayıf ya da ailesinde erken yaşta yoğun çürük öyküsü olan bir çocuk daha yüksek risk taşır. Risk erken görüldüğünde kontrol aralığı ve koruyucu plan buna göre kurulur.

Erken bulgular yakalanır. Ön dişlerin diş eti kenarındaki mat beyaz çizgiler, çürüğün ilk aşamasıdır. Bu aşamada boşluk yoktur ve süreç durdurulabilir. Aynı bulgu bir yıl sonra kahverengi bir çukur olarak karşımıza çıkar.

Aile doğru bilgiyi bir kez alır. Fırçanın nasıl tutulacağı, macunun ne kadar sürüleceği, hangi içeceğin ne zaman verileceği kısa bir görüşmede netleşir. Bunlar sonradan öğrenilmesi zor bilgiler değil; ama zamanında öğrenilmesi gereken bilgiler.

Tanışma şikâyetsiz bir günde olur. Muayenehaneyi ilk kez sorunsuz bir günde gören çocuk, ortamı tehditle ilişkilendirmez. Diş hekimi korkusu sayfasında bunun neden bu kadar belirleyici olduğunu anlattık.

Randevudan önce ailenin hazırlığı

İlk randevunun nasıl geçeceğini büyük ölçüde randevudan önceki gün belirler.

• Randevuyu çocuğun uyanık ve dinç olduğu saate alın. Uyku saatine yakın randevular zorlanma ile biter.
• Aç gelmeyin ama randevudan hemen önce de doyurmayın. Hafif bir öğün, kusma refleksini azaltır.
• Çocuğun sağlık geçmişini, kullandığı ilaçları ve varsa alerjilerini not edin.
• Doğum haftası, emzirme düzeni, biberon kullanımı gibi bilgileri hatırlayın; sorulacak.
• Bir gün önce, “dişlerimizi sayacak bir hekime gideceğiz” gibi kısa ve nötr bir cümleyle bilgilendirin.
• Evde ağız içine bakmayı oyuna dönüştürün; ayna karşısında dişleri birlikte sayın.
• Çocuğun kendini güvende hissettiği bir oyuncağı yanınıza alın.

Şunları yapmamak da en az bunlar kadar önemli:

• “Acımayacak, iğne yok, hiçbir şey yapmayacaklar” gibi söz vermeyin. Tutulmayan söz güveni bitirir.
• “Uslu durmazsan diş hekimine götürürüm” cümlesini hiç kurmayın.
• Kendi kötü deneyiminizi çocuğun yanında anlatmayın.
• Randevu öncesinde uzun uzun anlatıp konuyu büyütmeyin; kaygı çoğunlukla anlatının uzunluğuyla artar.
• Bekleme sırasında telefondan diş tedavisi videoları izletmeyin.

İlk muayenede neler yapılır?

Muayenehanemizde ilk randevu, çocuğun tempo belirlediği bir randevudur.

1. Karşılama ve sohbetÇocuk koltuğa oturmadan önce kısa bir tanışma olur. Bu birkaç dakika, sonraki her şeyin nasıl gideceğini belirler.
2. Aletlerin tanıtımıAyna, hava spreyi ve su tabancası önce elin üzerinde denenir. Çocuk sesi ve hissi tanıdığında tepkisi belirgin biçimde azalır.
3. Ağız içi muayeneDişler sayılır; mine yüzeyleri, diş etleri, dil bağı ve damak değerlendirilir. Kapanış ilişkisine bakılır.
4. Temizlik gösterimiFırçalama, çocuğun kendi ağzında ve ebeveynin göreceği şekilde gösterilir. Macun miktarı elle işaret edilir.
5. Aileyle değerlendirmeBulgular, risk düzeyi ve varsa yapılması gerekenler anlatılır. Sorularınız burada yanıtlanır.
6. Sonraki randevunun planıKontrol aralığı belirlenir ve varsa tedavi sırası yazılır.

Diz dize muayene nedir?

Küçük yaş grubunda, özellikle üç yaş altında çocuk koltuğa yatmak istemeyebilir. Bu durumda ebeveyn ve hekim, dizleri birbirine değecek şekilde karşılıklı oturur. Çocuk ebeveynin kucağında, başı hekimin dizlerine gelecek biçimde yatırılır.

Bu düzenin iki üstünlüğü var: çocuk ebeveynle göz teması kurmaya devam eder ve hekim ağız içini net görebilecek konumda çalışır. Muayene kısa sürer; genellikle bir-iki dakikada tamamlanır.

Ağlamanın kendisi başarısızlık göstergesi değildir. Bu yaşta ağlama, çoğunlukla korkudan değil kısıtlanmaktan kaynaklanır ve muayene bitince kısa sürede sonlanır. Önemli olan çocuğun zorlama hissiyle uzun süre tutulmamasıdır.

Biberon, gece emzirmesi ve emzik

İlk randevunun en çok konuşulan başlığı beslenme düzeni oluyor.

Gece beslenmesi. Uyku sırasında tükürük akışı azalır. Gece verilen sütlü ya da şekerli sıvı, ön dişlerin yüzeyinde uzun süre kalır. Bu tablo, erken çocukluk çağı çürüğünün en sık nedenlerinden biridir. Ayrıntısını süt dişi çürüğü sayfasında bulabilirsiniz.

Biberon. Bir yaştan sonra sıvıların bardaktan verilmesi önerilir. Biberonun uzun süre ağızda tutulması hem çürük hem çene gelişimi açısından sorun çıkarabilir.

Emzik ve parmak emme. Belirli bir yaşa kadar normal kabul edilir. Süt dişleri tamamlandıktan sonra da süren alışkanlıklar ön dişlerin konumunu ve kapanışı etkileyebilir. Bırakma süreci zorlamayla değil, kademeli olarak yürütülür.

Şurup ve vitamin damlaları. Şeker içeren şurupların yatmadan hemen önce verilmesinden kaçınılır. Verildiğinde ağzın suyla çalkalanması yeterli olur.

İlk randevuda film çekilir mi?

Hayır, rutin olarak çekilmez. Film, ancak muayeneyle görülemeyen bir soru olduğunda istenir: dişler arası temas noktalarında çürük şüphesi, darbe sonrası kök değerlendirmesi ya da sürme sırasındaki bir düzensizlik gibi.

Çocuklarda kullanılan film boyutları küçüktür ve dijital sistemlerde ışın miktarı düşüktür. Yine de gereklilik olmadan görüntü alınmaz. Kararın nasıl verildiğini rutin diş kontrolü sayfasında ayrıca ele aldık.

Sonraki randevu ne zaman?

Genel yaklaşım altı aylık aralıklarla kontrol. Ancak aralık, çocuğun risk düzeyine göre değişir.