Süt dişi çürüğü, dişin düşecek olması nedeniyle geçiştirilebilecek bir durum değildir. Çürük burada daimi dişe göre daha hızlı ilerler; ağrı, iltihap ve erken diş kaybı doğurabilir. Erken kaybedilen süt dişi ise alttan gelecek daimi dişin yerini daraltır. Bu yüzden çürük, evresine uygun biçimde tedavi edilir.
Süt dişi çürüğü nasıl başlar?
Süreç dişin yüzeyindeki bakteri tabakasıyla başlar. Bu bakteriler, ağza giren şekerleri asit üreterek parçalar. Asit, mine yüzeyinden kalsiyum ve fosfat çeker. Tükürük bir süre sonra bu kaybı geri koyar; ancak asit atakları sıklaştığında denge kayıp yönüne döner.
İlk görüntü, diş eti kenarında mat beyaz bir bant ya da lekedir. Yüzey henüz bütündür, boşluk yoktur. Bu aşamada süreç durdurulabilir. Kayıp sürdüğünde yüzey çöker ve gerçek anlamda çürük boşluğu oluşur.
Süt dişinde bu yol daimi dişe göre kısadır. Mine tabakası daha ince, dentin kanalları daha geniştir; ayrıca sinir odası dişin dış yüzeyine daha yakın konumdadır. Yani daimi dişte aylar süren bir ilerleme, süt dişinde belirgin biçimde daha erken sinire ulaşabilir.
Biberon çürüğü nedir?
Erken çocukluk çağı çürüğü, halk arasında biberon çürüğü olarak biliniyor. Tipik görüntüsü, üst ön dişlerin diş eti kenarındaki kahverengi-siyah harabiyettir. Alt ön dişler çoğu zaman korunur; çünkü dil ve tükürük bezleri bu bölgeyi kısmen korur.
Nedeni, şekerli sıvının uzun süre diş yüzeyinde kalması. Uyku sırasında yutkunma seyrekleşir ve tükürük akışı azalır; sıvı, dişin üzerinde saatlerce bekleyebilir. Bu tabloyu yaratan içeceklerin sadece meyve suyu ya da şekerli süt olması gerekmez; gece boyunca süren emzirme de aynı sonucu doğurabilir.
- Biberonla uyutmak, biberon ağızda kalarak uykuya geçilmesi.
- Gece boyunca sık aralıklarla emzirme sürdürülmesi.
- Emziğin bal, reçel veya şekerli karışıma batırılması.
- Gün boyu yudumlanan meyve suyu ve şekerli içecekler.
- Bir yaştan sonra bardağa geçilmemesi.
Gecikildiğinde tablo hızla ilerler. Küçük yaşta çok sayıda dişi ilgilendiren bir tedavi, hem çocuk hem aile için yorucu bir sürece dönüşür. Bu yüzden ilk randevunun zamanında alınması belirleyici; ayrıntısı ilk diş muayenesi sayfasında.
“Nasılsa düşecek” doğru mu?
Değil. Süt dişinin görevi, düşene kadar geçen sürede sürüyor ve bu süre sanıldığından uzun. Arka süt azıları çoğunlukla on-on iki yaşlarına kadar ağızda kalır. Yani üç yaşında çürüyen bir azı dişi, tedavi edilmezse yıllarca sorun kaynağı olur.
Dört ayrı sonuç doğurur:
Yer kaybı. Erken çekilen bir azının boşluğuna komşu dişler kayar. Alttan gelecek daimi diş sürecek yer bulamaz; gömülü kalabilir ya da çapraşık sürer.
Daimi diş tomurcuğuna etki. Süt dişinin kök ucunda oluşan iltihap, hemen altında gelişmekte olan daimi dişin mine yapısını bozabilir. Bu durum daimi dişte kalıcı renk ve yüzey değişikliği bırakabilir.
Beslenme ve gelişim. Ağrıyan tarafta çiğnemeyen çocuk daha yumuşak ve çoğunlukla daha az besleyici gıdalara yönelir.
Yaşam düzeni. Gece uyanmaları, okul devamsızlığı ve tekrarlayan ağrı kesici kullanımı ailenin gündemine girer.
Aileye şunu soruyorum: bu diş daha kaç yıl ağızda kalacak? Cevap çoğu zaman altı, yedi yıl oluyor. O rakamı duyduklarında tedavi kararı kendiliğinden netleşiyor.Dt. Ahmet Can Kerimoğlu
Belirtiler ve ne zaman fark edilir
Çürüğün erken evresi sessizdir. Ağrı ortaya çıktığında süreç genellikle ilerlemiştir. Aşağıdaki işaretler, kontrol randevusunu beklemeden başvurmayı gerektirir.
- Diş eti kenarında beyaz mat çizgiler ya da kahverengi lekeler.
- Çocuğun soğuk-tatlı gıdalarda irkilmesi, tek taraflı çiğnemesi.
- Diş etinde kabarcık, üzerinden gelen sarı akıntı.
- Yanakta şişlik, ateş, halsizlik.
- Gece uykudan uyandıran ağrı.
- Dişin renginin grileşmesi ya da kararması.
- Ağızdan geçmeyen koku.
Şişlik varsa
Yüzde şişlik ve ateşin birlikte olduğu durumlar bekletilmemelidir. Antibiyotik başlanması, dişteki asıl sorunun ortadan kalktığı anlamına gelmez; kaynak tedavi edilmediğinde tablo tekrarlar.
Tedavi seçenekleri
Uygulanacak yöntem, çürüğün derinliğine ve dişin düşme zamanına kadar kalan süreye göre belirlenir.
| Yöntem | Hangi durumda | Ne yapılır | Not |
|---|---|---|---|
| Koruyucu izlem | Mineyle sınırlı beyaz leke | Florür uygulaması, temizlik ve beslenme düzeni | Boşluk oluşmadan durdurulabilir |
| Dolgu | Mine ve dentini ilgilendiren boşluk | Çürük temizlenir, uygun dolgu maddesiyle kapatılır | Tek seansta tamamlanabilir |
| Sinir tedavisi | Çürük sinire ulaşmış | Etkilenen sinir dokusu çıkarılır, oda ilaçla doldurulur | Genelde üzerine kaplama planlanır |
| Çocuk kuronu | Madde kaybı geniş | Diş hazır bir başlıkla kaplanır | Çiğneme yükünü taşır |
| Çekim | Diş kurtarılamayacak durumda | Diş alınır, boşluk değerlendirilir | Gerekirse yer tutucu yapılır |
Karar her zaman dişi kurtarma yönünde aranır. Kök çevresindeki kemik erimiş, iltihap altındaki daimi diş tomurcuğunu tehdit ediyorsa çekim daha uygun olabilir. Bu değerlendirme film olmadan yapılamaz.
Tedavi nasıl ilerler?
- Muayene ve planlamaTüm ağız değerlendirilir, gerekiyorsa film alınır. Çürükler önceliğine göre sıralanır.
- Alıştırma randevusuÇocuk hazır değilse ilk randevu tanışmaya ayrılır. Basit bir işlemle başlanır.
- Bölge bölge tedaviGenellikle çeyrek çeyrek ilerlenir. Aynı seansta ağzın bir tarafı bitirilir; böylece çocuk diğer tarafla rahat çiğner.
- Ağrılı dişin önceliğiAğrı ya da iltihap varsa sıralama bozulur, o diş öne alınır.
- Koruyucu uygulamaTedaviler bittikten sonra fissür örtücü ve florür değerlendirilir.
- KontrolRisk düzeyine göre üç ile altı ay arasında kontrol planlanır.
Seans sayısı, çürük sayısına ve çocuğun o günkü uyumuna göre değişir. Bir seansı uzatmak yerine kısa ve verimli randevular yapmak, çocuk hastada daha iyi sonuç verir.
Yer tutucu ne işe yarar?
Bir süt azı dişi, alttan gelecek daimi diş sürmeden uzun süre önce kaybedilirse boşluk kapanmaya başlar. Arkadaki diş öne kayar, öndeki geriye. Aradan geçen aylarda daimi dişin çıkacağı alan daralır.
Yer tutucu, bu kaymayı engelleyen basit bir aparattır. Komşu dişe bant veya kuronla tutturulur; boşluğun karşı kenarına dayanan bir tel, alanın korunmasını sağlar. Sabit ve hareketli türleri vardır; hangisinin uygun olduğu, kaybedilen dişin yerine ve çocuğun yaşına göre belirlenir.
Yer tutucu takılan çocukta iki nokta önemli: sert ve yapışkan gıdalardan kaçınmak, aparatın çevresini titizlikle fırçalamak. Aparat oynadığında ya da çıktığında beklemeden randevu alınmalıdır. Aparat, daimi diş sürmeye başladığında çıkarılır.
Ağrı ve uyuşturma
Derin çürüklerde lokal anestezi kullanılır. Çocukta uygulama, iğnenin girmesinden önce bölgeye sürülen yüzey uyuşturucu ile başlar; böylece ilk temas hissi azalır. Anestezinin miktarı çocuğun yaşı ve kilosuna göre ayarlanır.
İşlem sonrasında dudak ve yanak bir-iki saat uyuşuk kalır. Bu dönemde çocuklar farkında olmadan dudağını ya da yanağını ısırabilir; bu yüzden uyuşukluk geçene kadar yeme-içme yapılmaması ve çocuğun gözlenmesi gerekir. Bu uyarıyı randevu çıkışında ayrıca hatırlatıyoruz.
Çocuğun kaygısı işlemin kendisinden bağımsız olarak yüksekse, önce iletişim temelli hazırlık yapılır. Bu yaklaşımı diş hekimi korkusu sayfasında ayrıntılı anlattık.
Çürüğü tekrarlatmamak
Tedavi edilen bir ağızda çürük yeniden çıkabilir; çünkü çürüğü yaratan koşullar tedaviyle ortadan kalkmaz. Kontrol listesi:
- Akşam fırçalamasını ebeveyn yapar ya da mutlaka denetler.
- Yaşa uygun miktarda florürlü macun kullanılır.
- Gece beslenmesi bitirilir; su dışındaki içecekler yatak odasına girmez.
- Şekerli gıdalar ana öğün sonrasına toplanır, gün içine yayılmaz.
- Gün boyu yudumlanan içecekler yerine su tercih edilir.
- Dişler arası temas varsa günde bir kez ipek kullanılır.
- Kontrol randevuları aksatılmaz.
- Daimi azı dişleri sürdüğünde fissür örtücü değerlendirilir.
Koruyucu uygulamaların ayrıntısı fissür örtücü ve florür sayfasında, fırçalama tekniği ise bu sayfada.
Sık sorulan sorular
Yapılır ve çoğu durumda ilk tercihtir. Çürük temizlendikten sonra diş, çocuk dişlerine uygun malzemeyle kapatılır. Dolgunun ömrü, kalan diş dokusunun miktarına ve çocuğun beslenme alışkanlıklarına göre değişir.
Beklememek gerekir. Renk değişikliği, sinir dokusunun canlılığını yitirmiş olabileceğini gösterir. Bu tablo sessiz ilerleyebilir ve kök ucunda iltihap oluşturabilir. Filmle değerlendirmek, kararı netleştirir.
Çürüğün kendisi bulaşmaz, ancak çürüğe yol açan bakteriler tükürük yoluyla aktarılabilir. Bebeğin kaşığını ağza almak, emziği ağızda temizlemek ya da aynı çatalı paylaşmak bu aktarımı kolaylaştırır. Ebeveynin kendi ağız bakımı bu nedenle çocuğu da ilgilendirir.
Genellikle hayır. Tedavi bölgelere bölünerek yapılır; her seansta ağzın bir bölümü tamamlanır. Bu düzen, çocuğun yorulmasını engeller ve çiğneyebileceği bir taraf kalmasını sağlar. Seans sayısı çürük sayısına göre değişir.
Ön süt dişlerinin erken kaybı, bazı seslerin çıkarılmasını geçici olarak zorlaştırabilir. Çoğu çocuk bu duruma uyum sağlar. Kayıp birden fazla dişi kapsıyorsa hareketli bir aparat düşünülebilir; karar çocuğun yaşına ve konuşma gelişimine göre verilir.
Ağızdan alınan bir takviye çürüğü durdurmaz. Belirleyici olan, asit ataklarının sıklığını azaltmak ve mine yüzeyini florürle desteklemek. Yani şekerli atıştırma sıklığını düşürmek ve akşam fırçalamasını hiç atlamamak, hap ya da şurup aramaktan daha etkilidir.
İlk günlerde dille kurcalama ve hafif yabancı cisim hissi olur, kısa sürede geçer. Sert şeker, sakız ve buz gibi yiyeceklerden uzak durulmalı; aparatın çevresi düzenli temizlenmelidir. Belirli aralıklarla kontrol edilir ve daimi diş sürmeye başlayınca çıkarılır.
Kaynaklar
- Türk Dişhekimleri Birliği — ağız diş sağlığı bilgilendirmeleri. Bağlantı
- T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü — çocuklarda ağız diş sağlığı. Bağlantı
- American Academy of Pediatric Dentistry — erken çocukluk çağı çürüğü rehberleri. Bağlantı
- Dünya Sağlık Örgütü — ağız sağlığı konu başlığı. Bağlantı
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, muayene yerine geçmez. Çürüğün evresi ve uygulanacak yöntem kişiden kişiye farklılık gösterir; karar muayene ve gerekli görüntüleme sonrasında verilir. Diğer başlıklar için çocuk diş hekimliği sayfasına, randevu için randevu sayfasına bakabilirsiniz.
Bu konudaki hasta rehberi yazıları
Muayenehaneye ulaşım ve randevu bilgileri ilçelere göre: Seyhan · Çukurova · Yüreğir · Sarıçam · tüm bölgeler.
