Diş fırçalamanın karşılığı süreden çok tekniktir. Yumuşak kıllı bir fırça, diş eti kenarına açıyla yerleştirilir ve küçük hareketlerle çalışılır. Günde iki kez, ikişer dakika yeterlidir; akşam fırçalaması daha belirleyicidir. Fırça diş aralarına giremediği için günde bir kez ara yüz temizliği eklenir.
Günde kaç kez, ne kadar süre?
Genel öneri günde iki kez, ikişer dakika. İki dakika kulağa kısa geliyor ama çoğu kişi bu süreyi tamamlamıyor; ortalama fırçalama süresi bunun belirgin biçimde altında kalıyor.
Süreyi ölçmenin pratik yolu, ağzı dört bölgeye ayırmak: sağ üst, sol üst, sağ alt, sol alt. Her bölgeye yaklaşık yarım dakika ayrıldığında iki dakika kendiliğinden tamamlanır. Şarjlı fırçaların çoğunda bu bölünmeyi hatırlatan bir uyarı bulunur.
İki fırçalamadan hangisi daha kritik diye sorarsanız cevap akşam. Uyku sırasında tükürük akışı azalır. Tükürük, ağzı yıkayan ve asidi tamponlayan sıvıdır; akışı düştüğünde diş yüzeyi savunmasız kalır. Yatmadan önce temizlenmiş bir ağız, bu saatleri çok daha az yükle geçirir.
Akşam fırçalaması, gecenin son yiyeceğinden sonra yapılmalı. Fırçalayıp ardından süt içmek ya da meyve yemek, yapılan işi geçersiz kılar.
Hangi fırça? Sertlik ve şarjlı seçenek
Sertlik. Yumuşak kıl önerilir. Sert fırçanın daha iyi temizlediği yaygın bir yanılgıdır. Plak yumuşak bir tabakadır; kaldırılması için güç değil temas gerekir. Sert kıl ise diş eti kenarını zorlar ve zamanla çekilmeye, kök yüzeyinde aşınmaya yol açabilir.
Başlık boyu. Küçük başlık, arka dişlerin arkasına ve yanak tarafına daha rahat ulaşır. Büyük başlıklı fırçalarda son azı dişinin arka yüzü çoğunlukla atlanır.
Sap. Elde sağlam duran, kaymayan bir sap yeterli. Sapın şekli temizlik kalitesini belirlemez.
Şarjlı fırça. Doğru teknik uygulandığında el fırçasıyla da iyi sonuç alınır. Ancak el becerisi sınırlı olan, ortodontik tel kullanan ya da fırçalama süresini tutturmakta zorlanan kişilerde şarjlı fırça işi kolaylaştırır. Kullanırken fırçayı diş yüzeyine yerleştirip beklemek gerekir; el fırçası gibi ovalamak titreşimin işini bozar.
Değiştirme. Kıllar dağılmaya başladığında, genel olarak üç ay dolaylarında değiştirin. Dağılmış kıl, diş eti kenarına doğru açıyla oturmaz. Ateşli bir enfeksiyon geçirdikten sonra da yenilemek uygun olur.
Doğru fırçalama tekniği adım adım
- Açıyı ayarlayınFırçayı diş eti kenarına yaklaşık 45 derecelik açıyla yerleştirin. Kılların uçları diş ile diş eti birleşim yerine dokunmalı.
- Küçük hareketlerle çalışınFırçayı dişin genişliği kadar küçük dairesel ya da ileri geri hareketlerle titretin. Uzun süpürme hareketleri, diş eti kenarını atlar.
- Dış yüzeylerden başlayınBir noktadan başlayıp sırayı bozmadan ilerleyin. Rastgele geçişler, aynı bölgeyi iki kez fırçalayıp başka bir bölgeyi atlamaya yol açar.
- İç yüzeyleri atlamayınÖn dişlerin iç yüzünde fırçayı dikey tutun ve uç kısmıyla çalışın. Alt ön dişlerin iç yüzü, diş taşının en sık biriktiği bölgedir.
- Çiğneme yüzeyleriArka dişlerin çiğneme yüzeyini kısa ileri geri hareketlerle temizleyin.
- Arka yüzlerEn arkadaki dişin arka yüzünü unutmayın; ağzı yarı kapalı tutmak yanağı gevşetir ve erişimi kolaylaştırır.
- DilFırçanın arkasındaki tırtıklı yüzeyle ya da dil kazıyıcıyla dil sırtını arkadan öne doğru hafifçe temizleyin.
- Tükürün, çalkalamayınMacunu tükürün ancak ağzı bol suyla çalkalamayın; florürün yüzeyde kalma süresi uzar.
Muayenede en sık gördüğüm tablo, güçlü fırçalayan ama diş eti kenarını atlayan bir ağız. Dişin ortası pırıl pırıl, kenarları iltihaplı. Basıncı azaltıp açıyı düzeltmek, çoğu kişide birkaç haftada fark yaratıyor.Dt. Ahmet Can Kerimoğlu
Macun seçimi ve miktarı
Macunun temel işlevi florür taşımak. Köpük miktarı ya da tat, temizlikle ilgili bir gösterge değil.
Miktar. Yetişkinde bezelye tanesi kadar yeterli. Reklamlarda görülen, fırçanın tamamını kaplayan miktar gereksiz. Çocuklarda miktar yaşa göre azaltılır; ayrıntısı florür sayfasında.
Beyazlatıcı macunlar. Yüzeydeki renklenmeyi aşındırıcı parçacıklarla azaltmaya çalışır. Dişin kendi rengini değiştirmez. Sürekli kullanımda, özellikle diş eti çekilmiş bölgelerde kök yüzeyini yıpratabilir.
Hassasiyet macunları. Dentin kanallarını kapatarak ya da sinir iletimini azaltarak çalışır. Etkisi düzenli kullanımla birkaç hafta içinde belirginleşir; ara verildiğinde şikâyet dönebilir. Hassasiyetin nedeni araştırılmadan sürekli kullanılması, altta yatan bir çürüğü gizleyebilir.
Doğal ve florürsüz macunlar. Mekanik temizliğe yardımcı olur, minenin direncini artırmaz. Çürük riski taşıyan bir ağızda koruma tarafı eksik kalır.
Ara yüz temizliği: ip mi, fırça mı?
Diş yüzeylerinin yaklaşık üçte biri, komşu dişle temas ettiği için fırçaya kapalıdır. Çürüklerin ve diş eti sorunlarının önemli bir bölümü tam da buradan başlar. Ara yüz temizliği bu nedenle isteğe bağlı bir ek değil, bakımın parçasıdır.
| Diş ipi | Ara yüz fırçası | |
|---|---|---|
| Uygun olduğu durum | Dişler sıkı temas ediyorsa | Aralar genişse, diş eti çekilmişse |
| Kullanım kolaylığı | Alışması zaman ister | Genelde daha kolay |
| Köprü ve tel | Özel iplik gerekir | Doğrudan kullanılabilir |
| Ölçü seçimi | Tek ölçü | Aralığa göre ölçü seçilir |
| Sıklık | Günde 1 kez | Günde 1 kez |
Diş ipi nasıl kullanılır? Yaklaşık kırk santimlik bir parça alın, orta parmaklara sarın. İpi dişler arasına testere hareketiyle yavaşça indirin; zorlayarak bastırmak diş etini keser. Aşağı indikten sonra ipi bir dişin yüzeyine yaslayıp C harfi biçiminde sarın ve diş eti kenarına doğru birkaç kez yukarı aşağı hareket ettirin. Aynı işlemi komşu diş yüzeyi için tekrarlayın. Her aralık için ipin temiz bir bölümünü kullanın.
Ara yüz fırçası. Aralığa uygun kalınlıkta seçilir; zorlayarak sokulan bir fırça diş etini yaralar. Aralığa yerleştirilip birkaç kez ileri geri hareket ettirilir, sonra durulanır. Birden fazla ölçüye ihtiyaç duymak olağan bir durumdur.
İlk günlerde hafif kanama olabilir. Bu, iltihaplı diş etinin verdiği yanıttır; düzenli kullanımla genellikle azalır. Birkaç hafta içinde gerilemiyorsa muayene gerekir. Kontrolde nelere bakıldığını rutin diş kontrolü sayfasında anlattık.
Yemekten hemen sonra fırçalamak doğru mu?
Çoğu öğün için sorun yok. Ancak asitli bir şey yendiyse ya da içildiyse durum değişiyor.
Şalgam, turşu suyu, gazlı içecek, portakal ve limon gibi asidi yüksek gıdalar mine yüzeyini geçici olarak yumuşatır. Bu yumuşama tükürüğün etkisiyle bir süre içinde geri döner. Yumuşamış mineyi fırçalamak, dokunun bir bölümünü mekanik olarak aşındırabilir.
Pratik yol: asitli bir şeyden sonra ağzı suyla çalkalayın, yaklaşık yarım saat bekleyin, sonra fırçalayın. Bekleme süresince şekersiz sakız çiğnemek tükürük akışını artırarak süreci hızlandırır.
Adana için not
Şalgam ve turşu suyu şehirde günlük tüketimin parçası. Bunları öğün içinde tüketmek, gün boyu yudumlamaktan daha az zorlayıcıdır. Pipetle içmek de sıvının ön dişlerle temasını azaltır.
Sık yapılan hatalar
- Sert basmak. Temizliği artırmaz, diş eti çekilmesine ve kök yüzeyinde çentiklenmeye yol açar.
- Yatay ve geniş süpürme hareketleri. Diş eti kenarını atlar.
- Aynı bölgeden başlayıp diğerlerine hep aynı yorgunlukla gelmek. Başlangıç noktasını değiştirin.
- Sert kıllı fırça seçmek.
- Ara yüz temizliğini atlamak; fırçanın oraya girdiğini varsaymak.
- Fırçalamadan sonra ağzı bol suyla çalkalamak.
- Yıpranmış fırçayı aylarca kullanmak.
- Fırçayı kapalı kutuda nemli halde saklamak; havalanacak şekilde dik durmalı.
- Fırçaları yan yana temas edecek şekilde aynı bardağa koymak.
- Akşam fırçalamasından sonra yeniden bir şeyler atıştırmak.
Gargara, dil temizliği ve su akışlı cihazlar
Gargara. Plağı mekanik olarak sökemez; fırçalamanın yerine geçmez. Belirli durumlarda, örneğin cerrahi sonrası ya da diş eti tedavisi sürecinde hekim önerisiyle sınırlı süre kullanılır. Sürekli kullanılan antiseptik gargaralar dişlerde renklenme ve tat değişikliği yapabilir. Alkol içeren ürünler ağız kuruluğu olanlarda şikâyeti artırabilir.
Dil temizliği. Dil sırtındaki tabaka, ağız kokusunun sık rastlanan kaynaklarından. Arkadan öne doğru birkaç kez, bastırmadan temizlemek yeterli. Öğürme refleksi olanlar daha önden başlayıp yavaşça geriye ilerleyebilir.
Su akışlı cihazlar. Basınçlı su ile artıkları uzaklaştırır. Köprü, implant üstü protez ve ortodontik tel kullananlarda yardımcı olur. Ancak diş yüzeyine yapışmış plağı ip ya da ara yüz fırçası kadar iyi kaldırmaz; onların yerine değil yanına eklenir.
Çocuk, tel ve protez kullananlarda farklar
Çocuklar. El becerisi olgunlaşana kadar, kabaca on yaş dolaylarına dek akşam fırçalaması ebeveyn tarafından yapılmalı ya da denetlenmeli. Küçük başlıklı, yumuşak kıllı fırça ve yaşa uygun macun miktarı kullanılır. Ayrıntı için çocuk diş hekimliği sayfasına bakabilirsiniz.
Ortodontik tel. Braketlerin üstü ve altı ayrı ayrı fırçalanır. Tek demetli fırça ve ara yüz fırçası bu dönemde neredeyse zorunlu hale gelir. Tel kullanılan dönemde kontrol aralığı kısalır.
Köprü ve implant üstü protez. Gövdenin altındaki boşluk, özel iplik ya da ara yüz fırçasıyla temizlenir. Bu bölge atlandığında diş eti iltihabı hızla yerleşir.
Hareketli protez. Ağızdan çıkarılıp ayrı bir fırçayla temizlenir; diş macunu aşındırıcı olduğu için protez temizliğinde kullanılmaz. Gece çıkarılarak saklanır ve ağızdaki kalan dişler ayrıca fırçalanır.
Ağız kuruluğu olanlar. Tükürük azaldığında çürük riski yükselir. Su tüketimini artırmak, şekersiz sakız çiğnemek ve kontrol aralığını kısaltmak gerekir.
Sık sorulan sorular
İkisi de uygulanabilir. Kahvaltıda asitli bir şey tüketiyorsanız önce fırçalamak, sonra ağzı suyla çalkalamak daha güvenli. Sonra fırçalamayı tercih ediyorsanız asitli gıdadan sonra bir süre beklemek gerekir. Belirleyici olan, fırçalamanın atlanmaması.
Hayır, bu yaygın bir yanlış. Kanamanın nedeni çoğunlukla diş eti kenarındaki plaktır; temizliği azaltmak iltihabı büyütür. Basıncı düşürüp yumuşak fırçayla düzenli devam edin. Birkaç hafta içinde azalmıyorsa muayene gerekir.
Doğru teknikle el fırçası da iyi sonuç verir. Şarjlı fırça, süreyi tutturmakta zorlananlar, el becerisi kısıtlı olanlar ve tel kullananlar için işi kolaylaştırır. Kullanırken ovalamayın; fırçayı yüzeye yerleştirip yavaşça ilerleyin.
Açmaz. İp, dişler arasındaki temas noktasından geçecek incelikte. Boşluk hissi genellikle iltihabın gerilemesiyle diş etinin normal konumuna dönmesinden kaynaklanır. Zorlayarak bastırmak ise diş etini yaralayabilir; hareket yavaş ve kontrollü olmalı.
En sık kaynaklar dil sırtındaki tabaka, temizlenmeyen diş araları, diş taşı ve tedavi edilmemiş çürüklerdir. Ağız kuruluğu da katkı sağlar. Bu nedenler dışlandığında sindirim sistemi ya da burun-sinüs kaynaklı durumlar araştırılır. Muayene, hangi başlıkla ilgilendiğini netleştirir.
Önerilmez. Bu maddelerin aşındırıcılığı kontrolsüzdür ve düzenli kullanımda mine ile kök yüzeyini yıpratabilir. Ayrıca florür içermedikleri için koruma sağlamazlar. Yüzey renklenmesi sizi rahatsız ediyorsa kontrol randevusunda değerlendirilmesi daha doğru olur.
Kullandıktan sonra iyice durulayın, suyunu silkeleyin ve havalanacak biçimde dik bırakın. Kapalı kutuda nemli saklamak uygun değildir. Aile bireylerinin fırçaları birbirine değmemeli. Yolculukta kullanılan kapaklar, fırça kuruduktan sonra takılmalı.
Sayıyı artırmak, teknik yanlışsa fark yaratmaz; hatta sert basılıyorsa aşınmayı hızlandırır. İki iyi fırçalama, üç aceleci fırçalamadan daha işe yarar. Öğle vakti fırçalama imkânı yoksa ağzı suyla çalkalamak da katkı sağlar.
Kaynaklar
- Türk Dişhekimleri Birliği — ağız diş sağlığı bilgilendirmeleri. Bağlantı
- T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü — ağız ve diş sağlığı. Bağlantı
- American Dental Association — fırçalama ve ara yüz temizliği konu başlıkları. Bağlantı
- FDI World Dental Federation — günlük ağız bakımı kaynakları. Bağlantı
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır ve muayene yerine geçmez. Size uygun fırça, macun ve ara yüz aracı, ağız yapınıza göre değişir. Değerlendirme için düzenli diş bakımı sayfasına bakabilir, randevu talebinizi randevu sayfasından iletebilir, adres için iletişim sayfasını kullanabilirsiniz.
Bu konudaki hasta rehberi yazıları
Muayenehaneye ulaşım ve randevu bilgileri ilçelere göre: Seyhan · Çukurova · Yüreğir · Sarıçam · tüm bölgeler.