Diş Fırçalama Tekniği: Hangisi Doğru?

Yetişkinlerin büyük bölümü için modifiye Bass tekniği uygundur. Yumuşak kıllı fırçayı diş eti sınırına 45 derece açıyla dayayın, kılları yerinden kaydırmadan küçük titreşimlerle birkaç saniye bekleyin, sonra diş etinden dişin ucuna doğru süpürün. Günde iki kez, ikişer dakika ve florürlü macunla uygulayın.

Kıl sertliğiYumuşak

Açı45 derece

Süre2 dakika

SıklıkGünde 2 kez

Fırçalarken aslında neyi temizliyoruz?

Diş yüzeyinde saatler içinde ince, yapışkan ve neredeyse renksiz bir tabaka birikir. Buna bakteri plağı denir. Plak, yemek artığı değildir; ağzı suyla çalkalamakla, elma ısırmakla ya da sakız çiğnemekle kalkmaz. Yüzeyden mekanik olarak sürtülerek uzaklaştırılması gerekir.

Plağın en inatçı biriktiği iki bölge var: diş ile diş etinin buluştuğu ince oluk ve iki dişin birbirine baktığı ara yüzler. Çürük ve diş eti iltihabı da çoğunlukla bu iki bölgeden başlar. Yani fırçalamanın hedefi dişin parlak ön yüzü değil, gözden kaçan sınır bölgesidir. Sertçe ovalamak değil, doğru bölgeye ulaşmak sonucu belirler.

Plak yerinde bir-iki gün kalırsa tükürükteki minerallerle sertleşmeye başlar ve diş taşına dönüşür. Diş taşı artık fırçayla çıkmaz; muayenehanede temizlenmesi gerekir. Fırçalama tekniğini düzeltmenin en somut karşılığı, bu sertleşme aşamasına gelmeden plağı günlük olarak kaldırabilmektir.

Modifiye Bass tekniği adım adım

Modifiye Bass, diş eti sınırını ve oluğun girişini hedeflediği için erişkinlerde yaygın olarak önerilen yöntemdir. Öğrenmesi birkaç gün sürer, sonrasında refleks haline gelir.

1. HazırlıkYumuşak kıllı fırçaya bezelye tanesi kadar florürlü macun koyun. Fırçayı kalem tutar gibi tutun; avuç içinde sıkmak basıncı artırır.
2. Açıyı bulunKılların ucunu diş eti sınırına, diş etine dönük 45 derecelik açıyla yerleştirin. Kıllar hafifçe diş eti oluğuna dalmalı, ancak diş eti beyazlayacak kadar bastırmamalısınız.
3. TitreşimFırçayı yerinden kaydırmadan, bir-iki milimetrelik çok küçük ileri geri hareketlerle titreştirin. Aynı bölgede birkaç saniye kalın. Burada iş kılların ucu tarafından yapılır.
4. SüpürmeTitreşimin ardından bileği çevirerek kılları diş etinden dişin kesici kenarına doğru süpürün. Üst çenede aşağı, alt çenede yukarı yönde.
5. İki üç diş birlikteFırçayı her seferinde iki üç dişlik bir alanda tutun, sonra komşu bölgeye kaydırın. Atlamamak için hep aynı noktadan başlayıp aynı yönde ilerleyin.
6. İç yüzeylerÖn dişlerin dile bakan yüzünde fırça yatay sığmaz. Fırçayı dikey tutup uç kısmıyla yukarıdan aşağı küçük hareketler yapın.
7. Çiğneyici yüzeylerArka dişlerin çukurlu yüzeyinde kısa ileri geri hareketler yeterlidir. Bu yüzeylerde kılların girintilere girmesi için biraz daha zaman ayırın.
8. Dil sırtıFırçanın arkası ya da dil kazıyıcıyla dili arkadan öne doğru nazikçe temizleyin. Ağız kokusunun kaynağı sıklıkla burasıdır.

Fones, Stillman, Charters: hangi teknik kime uygun?

Tek bir yöntem herkese uymaz. Ağızdaki duruma göre farklı teknikler tarif edilir. Aşağıdaki tablo, muayene sırasında hangi durumda hangi yöntemin anlatıldığını özetliyor.

Teknik	Hareket	Kime uygun
Modifiye Bass	45 derece titreşim + süpürme	Diş etleri sağlıklı ya da hafif iltihaplı yetişkinler
Fones	Dişler kapalıyken geniş daireler	Okul öncesi çocuklar; el becerisi henüz gelişmemiş kişiler
Modifiye Stillman	Diş etinden dişe doğru baskılı süpürme	Diş eti çekilmesi olan, kök yüzeyi açığa çıkmış kişiler
Charters	Kıllar dişin ucuna dönük, dairesel titreşim	Ortodontik tel, köprü ya da implant üstü protez kullananlar

Çocuklarda başlangıçta karmaşık açı tarifleri işe yaramaz. Fones tekniğiyle dairesel hareket öğretmek, sonra okul çağında modifiye Bass’a geçmek daha gerçekçidir. Yaşa göre bakım planını süt dişi çürüğünü önleme rehberinde ayrıntılı anlattık.

Kaç dakika ve günde kaç kez?

Ağzı dört bölgeye ayırın: sağ üst, sol üst, sağ alt, sol alt. Her bölgeye yaklaşık yarım dakika ayırdığınızda toplam iki dakika eder. Çoğu kişi kendini üç dakika fırçalıyor sanır; kronometreyle ölçtüğünde süre kırk saniyeye kadar iner. İlk birkaç hafta telefonun zamanlayıcısını kullanmak farkı hızla görünür kılar.

Günde iki kez yeterlidir. Gece fırçalaması daha kritiktir, çünkü uykuda tükürük akışı azalır; tükürüğün asidi tamponlama ve mineral geri kazandırma etkisi ortadan kalkar. Gece fırçalamayı atlamak, sabahınkini atlamaktan daha çok fark yaratır.

Asitli bir şey tükettiyseniz hemen fırçalamayın. Portakal suyu, şalgam, kola ya da limonlu içecek mineyi geçici olarak yumuşatır; hemen fırçalamak aşınmayı artırabilir. Önce suyla çalkalayın, yarım saat bekleyin. Bu ilişkiyi beslenme ve diş çürüğü yazımızda ayrıntılandırdık.

Fırça seçimi: kıl sertliği ve baş büyüklüğü

Yumuşak kıl, sert kılın yapamadığını yapar: diş eti oluğuna girer ve eğilerek yüzeyi sarar. Sert kıl ise oluğa girmek yerine diş etini iter. Uzun vadede diş eti çekilmesine ve kök yüzeyinde kama şeklinde aşınmaya yol açabilir. Açığa çıkan kök yüzeyi hem soğuk hassasiyeti yapar hem de mineden daha kolay çürür.

• Kıl sertliği yumuşak; ambalajda “soft” ya da “yumuşak” ibaresi olsun.
• Fırça başı küçük olsun; büyük başlı fırça en arka azı dişin arkasına ulaşamaz.
• Kıl uçları yuvarlatılmış olmalı; kesik uçlu ucuz fırçalar diş etini çizer.
• Kıllar yana yayılmaya başladığında değiştirin. Bu genelde üç ayı bulur, sert fırçalayanlarda daha erken olur.
• Boğaz enfeksiyonu ya da grip sonrası fırçayı yenileyin.
• Fırçayı kapaklı kutuda değil, kılları havada kalacak şekilde dik saklayın.

Şarjlı fırça manuel fırçadan farklı mı?

Şarjlı fırçaların iki pratik üstünlüğü var: dahili zamanlayıcı ve basınç uyarısı. Ne kadar süre fırçaladığınızı ve ne kadar bastırdığınızı size söylerler. Bu iki şey doğru yapıldığında manuel fırçayla da benzer temizlik elde edilebilir. Yani belirleyici olan fırçanın motoru değil, kullanım alışkanlığıdır.

Şarjlı fırçada ovalama hareketi yapmayın. Fırçayı diş eti sınırına yerleştirin, birkaç saniye bekleyin, sonra komşu dişe kaydırın. Titreşimi cihaz üretir; el hareketi eklemek gereksizdir.

Şarjlı fırçadan belirgin fayda gören gruplar var: el becerisi kısıtlı olanlar, ortodontik tedavi görenler, artrit gibi eklem sorunları nedeniyle bileği zorlananlar ve ileri yaşta bakım yapan kişiler. Bu durumlarda kalın saplı manuel fırçalar da işe yarar.

Fırçalarken sık yapılan hatalar

• Sertçe bastırmak. Kıllar yana yatıyorsa basınç fazladır. Kılların ucu temizler, gövdesi değil.
• Yatay testere hareketi. Diş eti sınırında ileri geri geniş hareket, kök yüzeyinde oyuk açan hareketin ta kendisidir.
• Yalnızca dış yüzeyleri fırçalamak. Alt ön dişlerin dil tarafı, diş taşının en hızlı biriktiği bölgedir ve çoğu kişide es geçilir.
• Fırçalama sonrası ağzı bol suyla çalkalamak. Macundaki florür yıkanıp gider. Fazla köpüğü tükürüp bırakmak daha koruyucudur.
• Kanayan bölgeyi fırçalamaktan kaçınmak. Kanama çoğunlukla iltihabın işaretidir; o bölge daha az değil, daha dikkatli temizlenmelidir.
• Aynı fırçayı aylarca kullanmak. Yayılmış kıl sınıra ulaşamaz, sadece yüzeyi parlatır.
• Dili atlamak. Ağız kokusu şikâyeti olanların çoğunda dil sırtı temizlenmiyordur.

Macun ve florür konusu

Macunun görevi köpürmek değil, florür taşımaktır. Florür, asit atağıyla mineralini kaybeden mineye mineral geri kazandırır ve yüzeyi aside karşı daha dirençli hale getirir. Yetişkin macunlarında florür miktarı genelde 1450 ppm bandındadır; ambalajın arkasında yazar. Çocuklarda miktar yaşa göre değişir ve macun miktarı da farklıdır.

Beyazlatıcı macunlar rengi genelde yüzey lekelerini aşındırarak açar. Sürekli kullanımda aşındırıcılığı yüksek olanlar mineyi yıpratabilir; ara ara kullanmak daha mantıklıdır. Renklenme çay, kahve ya da sigaradan kaynaklanıyorsa macun kalıcı çözüm olmaz; kaynağı sigara ve ağız sağlığı yazımızda ele aldık.

Soğuk hassasiyeti olanlar potasyum nitrat ya da kalay florür içeren macunlardan fayda görebilir, ancak hassasiyetin nedeni her zaman açık kök yüzeyi değildir. Çatlak, derin çürük ya da diş eti çekilmesi ayrımı için muayene gerekir.

Fırçalamak yeterli mi?

Fırça, diş yüzeylerinin yaklaşık üçte ikisine ulaşır. Geriye kalan kısım, iki dişin temas ettiği ara yüzlerdir ve fırça kılı oraya giremez. Çürüklerin önemli bir bölümü de tam bu bölgede başlar. Bu yüzden günlük bakımın ikinci ayağı ara yüz temizliğidir: diş ipi ya da ara yüz fırçası. Hangisinin size uyduğunu diş ipi mi ara yüz fırçası mı yazımızda karşılaştırdık.

Gargaralar ek destek sağlar, fırçanın yerini almaz. Alkollü gargaralar uzun süreli kullanımda ağız kuruluğu yapabilir. Klorheksidinli gargaralar ise hekim önerisiyle ve sınırlı süre kullanılan ürünlerdir.

Ev bakımı ne kadar düzenli olursa olsun, diş taşı bir noktada birikir ve ulaşılamayan bölgeler kalır. Bu nedenle altı ayda bir kontrol önerilir. Sık diş taşı yapan, sigara kullanan ya da diş eti tedavisi görmüş kişilerde aralık daha kısa tutulabilir. Kontrol planınızı konuşmak için randevu sayfamızdan gün ayarlayabilirsiniz.

Sık sorulan sorular