Dişler arası sıkı ve diş etleri sağlıklıysa diş ipi uygundur. Aralık genişlemişse, diş eti çekilmişse ya da köprü, implant, ortodontik tel varsa ara yüz fırçası daha etkilidir. Boşluğa doğru ölçüde oturan bir ara yüz fırçası, aynı bölgede diş ipinden daha fazla plak kaldırır.
Ara yüzler neden fırçayla temizlenmez?
İki komşu diş birbirine bir noktadan değer. O temas noktasının hemen altında, diş etine bakan üçgen bir boşluk kalır. Fırça kılları bu boşluğa giremez, temas noktasının üzerinden atlar. Sonuçta günde iki kez fırçalayan bir kişide bile ara yüzlerde plak birikmeye devam eder.
Bu bölgenin iki özelliği var. Birincisi, tükürüğün ve dilin yıkama etkisinden korunaklıdır; yani kendiliğinden temizlenmez. İkincisi, mine burada daha incedir. Bu yüzden ara yüz çürükleri sinsi ilerler, hasta fark etmez ve çoğu zaman ilk kez röntgende görülür. Diş eti iltihabı da genellikle iki dişin arasındaki diş eti üçgeninden başlar.
Kısacası günlük bakımın ikinci ayağı olmadan, fırçalama tekniğini ne kadar düzeltirseniz düzeltin ağzın belirli bir bölgesi temizlenmemiş kalır.
İkisi arasındaki farklar
Diş ipi ve ara yüz fırçası birbirinin rakibi değil, farklı boşluklara göre tasarlanmış iki araçtır. Belirleyici olan ağzınızdaki aralığın genişliğidir.
| Ölçüt | Diş ipi | Ara yüz fırçası |
|---|---|---|
| Uygun olduğu boşluk | Dar, sıkı temaslı ara yüzler | Genişlemiş, diş eti çekilmiş bölgeler |
| Kavis takibi | İpi dişe sardığınız için içbükey yüzeyi sarar | Kıllar boşluğu doldurur, kök oluğuna kısmen girer |
| Öğrenme kolaylığı | El becerisi ister, arka bölgede zordur | Daha kolay; sap uzatmaları ulaşımı kolaylaştırır |
| Ölçü seçimi | Kalınlık tercihe bağlı | Boşluğa göre farklı çaplar, hekim seçer |
| Protez ve tel çevresi | Süper floss ya da iplik geçirici gerekir | Doğrudan kullanılabilir |
| Kullanım süresi | Her kullanımda yeni parça | Kıllar bozulana kadar tekrar kullanılır |
Yetişkinlerin çoğunda ağzın her bölgesi aynı değildir. Ön dişler arası sıkı, arka azılar arası ise geniş olabilir. Bu durumda ön bölgede ip, arka bölgede ara yüz fırçası kullanmak makul bir plandır. Hangi bölgede hangisinin uyduğunu muayenede, boşluğa uygun ölçü denenerek belirlemek gerekir.
Diş ipi nasıl kullanılır?
- UzunlukYaklaşık kırk santim ip kesin. Uçlarını orta parmaklara sarın, aranızda birkaç santimlik gergin bir bölüm kalsın.
- Geçişİpi temas noktasından testere hareketiyle, yanlara oynatarak geçirin. Diş etine doğru sertçe indirmeyin; ani iniş diş etini keser.
- C harfiİpi bir dişin yüzeyine C harfi gibi sarın. Düz tutmak yalnızca temas noktasını sıyırır, asıl kirli yüzeye ulaşmaz.
- Yukarı aşağıDişe sarılı ipi diş eti sınırının hafif altından başlayarak yukarı doğru birkaç kez kaydırın. Sonra aynı boşlukta komşu dişin yüzeyi için işlemi tekrarlayın.
- Temiz bölümHer boşlukta ipin temiz bir bölümünü kullanın. Aynı bölümle ilerlemek plağı bir boşluktan diğerine taşır.
- Arka dişleri atlamayınEn arkadaki azı dişin arka yüzü çoğu kişide hiç temizlenmez. İpi o yüzeye de sarın.
Elle ip kullanmakta zorlananlar için sapı hazır ip aparatları vardır. Bunlar C sarımını tam yapamaz, yine de hiç kullanmamaktan iyidir. Arka bölgeye ulaşmayı kolaylaştırır ve özellikle ortodontik tedavi görenlerde günlük düzeni sürdürmeye yardımcı olur.
Ara yüz fırçası nasıl seçilir ve kullanılır?
Ara yüz fırçası, minik bir şişe fırçasına benzer. Kritik nokta ölçüdür. Boşluktan gevşekçe geçen bir fırça yüzeye değmez, temizlemez. Zorlanarak giren fırça ise diş etini yaralar ve zamanla boşluğu genişletebilir. Doğru ölçü, hafif bir dirençle giren ve boşluğu dolduran ölçüdür.
- Fırçayı ıslatın, macun sürmenize gerek yok; hekiminiz öneriyorsa jel formda florür uygulanabilir.
- Boşluğa dik açıyla, dişlerin arasına doğru yatay olarak sokun. Diş etine doğru bastırmayın.
- İçeri girdikten sonra çevirmeden birkaç kez ileri geri hareket ettirin.
- Arka bölgede fırçanın telini hafifçe bükerek açı verebilirsiniz; teli tekrar tekrar bükmek kırılmaya yol açar.
- Kullanım sonrası akan suda durulayıp kurumaya bırakın. Kıllar dağıldığında ya da tel eğrildiğinde yenileyin.
- Ağzın farklı bölgeleri için farklı ölçüler gerekebilir; renk kodlu setler bunu kolaylaştırır.
Diş eti çekilmesi olan kişilerde ara yüz fırçası çoğu zaman ipin önüne geçer. Bu grupta kök yüzeyi açıkta olduğu için çürük riski de artar; bakım planının diş eti tedavisiyle birlikte kurgulanması gerekir.
Tel, köprü, implant ve protezde ne değişir?
Sabit köprüde gövde kısmı diş etinin üstünde durur ve altına ip normal yoldan girmez. Burada ucu sert, ortası kabarık süper floss ya da iplik geçirici kullanılır. Köprü altını günlük temizlemek, altındaki diş etinin iltihaplanmasını ve destek dişlerin çürümesini engellemek açısından belirleyicidir.
İmplant çevresinde durum biraz daha hassastır. İmplantı çevreleyen dokuda doğal dişteki gibi bağ dokusu lifleri yoktur; iltihap daha hızlı ilerleyebilir. Bu nedenle implant kullananlarda ara yüz fırçası genellikle rutinin parçasıdır ve metal telin implant yüzeyine değmemesi için plastik kaplı modeller tercih edilir. Ayrıntılar implant tedavisi sayfamızda.
Ortodontik telde braketlerin altı ve teller arası plak toplar. Burada hem ara yüz fırçası hem de iplik geçirici gerekir. Hareketli protez kullananlarda ise protez her gün çıkarılıp temizlenmeli, altındaki diş eti ve varsa doğal dişler ayrıca fırçalanmalıdır.
İlk günlerde kanama olur mu?
Uzun süredir ara yüz temizliği yapmayan kişilerde ilk günlerde kanama görülebilir. Bunun nedeni genellikle aracın diş etini kesmesi değil, o bölgedeki iltihaptır. İltihaplı diş eti dokusu kolay kanar. Temizlik düzenli sürdürüldüğünde kanamanın birkaç hafta içinde azaldığı görülür.
Dikkat
Kanama iki haftadan uzun sürüyorsa, hep aynı bölgeden geliyorsa, diş eti şişkinse ya da kötü koku eşlik ediyorsa değerlendirme gerekir. Kan sulandırıcı ilaç kullanıyorsanız ya da kanama bozukluğunuz varsa bunu muayenede mutlaka belirtin.
Su püskürtücü, kürdan ve gargara
Su püskürtücüler (ağız duşu) basınçlı su jetiyle yiyecek artıklarını ve gevşek plağı uzaklaştırır. Ortodontik tel, köprü ve implant çevresinde işi kolaylaştırır. Ancak yapışkan plak tabakasını mekanik olarak kazımaz. Yani ip ya da ara yüz fırçasının yerine geçmez; el becerisi kısıtlı kişilerde iyi bir tamamlayıcıdır.
Tahta ya da plastik kürdanlar geniş boşluklarda geçici çözümdür. Sivri kürdanı diş etine bastırmak dokuyu zedeler ve zamanla boşluğu büyütür. Üçgen kesitli, yumuşak ara yüz çubukları daha uygundur.
Gargaralar bakteri sayısını geçici olarak azaltır, ağız kokusuna kısa süreli etki eder. Ara yüzdeki plak filmine etkisi sınırlıdır. Ağız kokusu şikâyeti sürüyorsa kaynağı ara yüzler, dil sırtı ya da tedavi edilmemiş bir diş olabilir; muayene randevusu almak daha doğru olur.
Hastaya diş ipi öneriyorum, iki hafta sonra geliyor, “kullanamadım” diyor. Sebebi genelde aynı: arka dişlere elini sokamıyor. O kişide ara yüz fırçası çok daha iyi sonuç veriyor. Doğru araç, kullanabildiğiniz araçtır.Dt. Ahmet Can Kerimoğlu
Alışkanlık haline getirmenin pratik yolu
- Günde bir kez yeterli; akşam fırçalamadan önceki dakikayı seçin.
- Aracı banyo dolabının içine değil, lavabonun görünen yerine koyun.
- İlk hafta yalnızca dört ara yüz temizleyin, sonra bölgeyi genişletin. Tümünü ilk gün hedeflemek çoğu kişide bırakmayla sonuçlanıyor.
- Fırçalamayla aynı sıraya bağlayın: önce ara yüz, sonra fırça, sonra dil.
- Seyahat için küçük bir set ayırın; düzenin bozulduğu yer genelde ev dışıdır.
- Altı aylık kontrolde hangi bölgelerde plak kaldığını boyayıcı tabletle görmek, alışkanlığı sürdürmeyi kolaylaştırır.
Ara yüz temizliğinin karşılığı yalnızca temiz bir ağız değil. Ara yüz çürüklerinin erken yakalanmadığında kanal tedavisi gerektirecek derinliğe ulaşabildiğini muayenede sık görüyoruz. Günlük bir dakika, ilerideki uzun randevuların önüne geçebiliyor.
Sık sorulan sorular
Doğru kullanıldığında açmaz. İp, temas noktasından geçecek kalınlıktadır ve dişleri iten bir kuvvet uygulamaz. Aralarda görülen açılma genellikle diş eti çekilmesine, diş eti hastalığına ya da dişlerin zamanla yer değiştirmesine bağlıdır. Kalın kürdanları zorlayarak sokmak ise boşluğu gerçekten büyütebilir.
Ağızdaki boşluklar farklıysa evet. Sıkı temaslı ön bölgede ip, genişlemiş arka bölgede ara yüz fırçası kullanmak yaygın bir düzendir. Her boşluğa ara yüz fırçası giriyorsa ipe gerek kalmayabilir. Bu ayrımı muayenede ölçü deneyerek netleştirmek gerekir.
Kılların dağıldığını, kısaldığını ya da orta telin eğildiğini gördüğünüzde. Günlük kullanımda bu genelde bir ila iki haftayı bulur. Eğilmiş tel hem temizlemez hem de diş etini çizebilir. Fırçayı akan suyla durulayıp havalanacak şekilde saklamak ömrünü uzatır.
Bırakmamak daha doğru. Su jeti artıkları ve gevşek plağı uzaklaştırır, ancak yüzeye yapışmış plak filmini kazımak için sürtünme gerekir. Ortodontik tel, köprü ve implant çevresinde su püskürtücü belirgin kolaylık sağlar; yine de mekanik ara yüz temizliğiyle birlikte kullanılması önerilir.
Süt dişleri birbirine değmeye başladığı andan itibaren. Çocuklarda süt azı dişleri arası çürüğü sıktır ve fırça oraya ulaşmaz. Bu dönemde temizliği ebeveyn yapar; saplı ip aparatları işi kolaylaştırır. Yaşa göre plan için çocuğun ilk diş hekimi randevusu yazımıza bakabilirsiniz.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır
Buradaki bilgiler genel niteliktedir, muayene yerine geçmez. Size uygun ara yüz aracının ve ölçüsünün belirlenmesi için muayenehanemize başvurabilirsiniz.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı ve kişiye özel tedavi planının yerine geçmez. Tedavi süresi, uygunluk ve sonuçlar kişiden kişiye değişir. Kesin değerlendirme ağız içi muayene ve gerekli görüntülemeler sonrasında yapılır.