Metal braketli diş teli, dişlerin ön yüzeyine yapıştırılan braketler ve içlerinden geçen ark teliyle çalışır. Tel, dişlere sürekli ve hafif bir kuvvet uygular; kemik bu kuvvete yanıt vererek yeniden şekillenir. Braketler yapıştırıldıktan sonra belirli aralıklarla tel değişimi yapılır.
TakmaYapıştırılır, çıkarılmaz
AnesteziGerekmez
KontrolTel değişimi için düzenli
SonrasıPekiştirici takılır
Metal braket nedir, nasıl çalışır?
Braket, dişin ön yüzeyine özel bir yapıştırıcıyla sabitlenen küçük metal parçadır. Ortasındaki oluğa ark teli yerleştirilir. Tel, kendi düz formuna dönmeye çalışırken dişlere hafif ve sürekli bir kuvvet aktarır.
Diş, kemik içinde bağ dokusu lifleriyle asılı durur. Kuvvet uygulandığında dişin hareket edeceği yöndeki kemikte yeniden şekillenme başlar, arkada kalan boşluk yeni kemikle dolar. Bu biyolojik süreç yavaş işler; hızlandırmaya çalışmak dokuya zarar verir. Ortodontik tedavinin aylar sürmesinin nedeni budur.
Metal braket, ortodontik tedavide en geniş kullanım alanına sahip yöntemdir. Dişi üç boyutta yönlendirebilme kapasitesi yüksektir; dönmüş, gömülü ya da kök konumu düzeltilmesi gereken dişlerde belirgin avantaj sağlar. Genel çerçeve ve diğer yöntemler için ortodonti sayfasına bakabilirsiniz.
Hangi durumlarda kullanılır?
İleri düzeyde çapraşıklık; dişlerin üst üste binmesi
Dişler arasında kapanmayan boşluklar
Dişlerin kendi ekseni etrafında dönmüş olması
Kapanış bozuklukları; üst dişlerin fazla önde ya da alt dişlerin önde olması
Açık kapanış; ön dişlerin ısırırken temas etmemesi
Gömülü kalmış bir dişin sıraya çekilmesi
Diş çekimi yapılan ve boşluğun kontrollü kapatılması gereken planlar
Protez veya implant öncesi yer düzenlemesi gereken durumlar
Son maddeyi açmak gerekir. Uzun süre eksik kalmış bir dişin komşuları boşluğa doğru eğilir, karşı çenedeki diş uzar. Bu durumda protez veya implant için gereken alan kalmaz. Ortodontik hazırlık dişleri doğru konuma getirerek protez tedavisi için yer açar.
Braket türleri arasındaki farklar
Tür
Görünürlük
Konum
Öne çıkan yön
Metal braket
Belirgin
Dişin ön yüzü
Geniş kullanım alanı, sağlam yapı
Seramik braket
Diş rengine yakın
Dişin ön yüzü
Görünüm avantajı, daha kırılgan
Kendinden bağlamalı
Metal veya seramik
Dişin ön yüzü
Lastik yerine kapaklı kilit sistemi
Lingual braket
Dışarıdan görünmez
Dişin arka yüzü
Dil alışması ve konuşma uyumu gerekir
Seramik braketler görünüm açısından daha az dikkat çeker ancak metal kadar dayanıklı değildir ve kopma olasılığı yüksektir. Çevresindeki bağlantı lastikleri kahve, çay ve sigaradan renklenebilir; bu lastikler her kontrolde yenilenir. Lingual braketler dişin arka yüzüne yapıştırıldığı için dışarıdan görünmez, buna karşılık dilin alışması zaman alır ve ilk haftalarda konuşmayı etkiler. Hangi türün uygun olduğu vakanın gereksinimlerine ve hastanın günlük hayatına göre birlikte kararlaştırılır.
Braketler nasıl takılır? Aşamaları
Kayıt almaPanoramik ve gerekirse sefalometrik film, ağız içi fotoğraflar ve ölçü alınır. Plan bu kayıtlar üzerinden kurulur.
Ağız hazırlığıÇürükler tedavi edilir, diş taşı temizlenir. Diş eti kanamalıysa braket takılmadan önce bu düzeltilir.
Ayırıcı yerleştirmeAzı dişlerine band takılacaksa, aralarına küçük ayırıcılar konur. Birkaç gün hafif basınç hissedilir.
İlk telin takılmasıİnce ve esnek bir ark teli takılır. İlk teller hafif kuvvet uygular, hareket yavaş başlar.
Aktif dönemBelirli aralıklarla tel değiştirilir, kalınlık ve sertlik kademeli olarak artırılır. Gerekirse lastik kullanımı eklenir.
BitirmeDişlerin son konumu ve kapanış ince ayarlarla tamamlanır.
Söküm ve pekiştirmeBraketler çıkarılır, diş yüzeyleri temizlenip cilalanır, pekiştirici takılır.
Braketlerin yapıştırılması genellikle bir seansta tamamlanır ve bir saati aşabilir. Ağzın uzun süre açık kalması yorucu olabilir; randevu öncesi hafif bir öğün yemek işe yarar.
İlk hafta nasıl geçer?
Tel takıldıktan sonraki ilk günler tedavinin en çok soru alınan bölümüdür. Beklenen tablo şudur:
1-2. gün — Dişlerde baskı hissi başlar, ısırırken hassasiyet olur. Bu his, dişin hareket etmeye başladığının göstergesidir.
2-4. gün — Hassasiyet en belirgin dönemdedir. Yumuşak gıdalar tercih edilir. Hekiminizin uygun gördüğü ağrı kesici kullanılabilir.
4-7. gün — Baskı azalır. Yanak ve dudak iç yüzeyi braketlere alışmaya başlar; bu bölgede tahriş görülebilir.
2. hafta — Çoğu hastada rahatsızlık büyük ölçüde geçer. Konuşma ve çiğneme olağan hale döner.
Yanak ve dudak tahrişi için ortodontik mum kullanılır. Mumdan küçük bir parça koparılıp yuvarlanır ve rahatsızlık veren braketin üzerine bastırılır. Mum yutulursa zararlı değildir; yemekten önce çıkarılması yeterlidir. Ilık tuzlu su gargarası da yara bölgesini rahatlatır.
AK
İlk hafta için hastalarıma çorba, yoğurt, makarna ve haşlanmış sebzeden oluşan kısa bir liste veriyorum. O listeye uyan hastalarda ilk günlerin şikâyeti belirgin biçimde azalıyor. Zorlayarak sert bir şey ısırmak sadece süreyi uzatıyor.
Dt. Ahmet Can Kerimoğlu
Braketliyken beslenme ve ağız bakımı
Braketli tedavide yiyecek kuralları keyfi değildir. Sert bir gıda braketi koparır, yapışkan bir gıda tel ile diş arasına sıkışır ve temizlenemez. Kopan her braket tedaviyi geriye alır.
Buz, sert kabuklu kuruyemiş, fındık ve leblebi gibi kırılması gereken gıdalar
Sert ekmek kenarı, bayat lavaş ve kuru simit kabuğu
Yapışkan şekerlemeler, sakız, lokum ve karamel
Mısır patlağının sert çekirdek kısımları
Kemikten ısırarak et koparmak, elma ve havucu bütün olarak ısırmak
Kalem, tırnak ve buz gibi alışkanlık haline gelen sert cisimleri çiğnemek
Elma, havuç ve armut gibi meyveler dilimlenerek yenebilir. Etler kemikten ayrılıp küçük parçalara bölünür. Adana mutfağında sık tüketilen lavaş ve turşu ile birlikte gelen sert çekirdekler de aynı listeye girer.
Temizlik tarafında ise braketler, plağın tutunması için yeni yüzeyler yaratır. Bu nedenle fırçalama düzeni değişir:
Her öğünden sonra fırçalayın. Braketli tedavide günde iki kez yeterli olmayabilir.
Fırçayı braketin üstünden aşağıya, altından yukarıya doğru açılı tutarak her braketin çevresini ayrı ayrı temizleyin.
Arayüz fırçasını tel ile diş arasından geçirin; braket çevresindeki artıklar bu fırçayla çıkar.
Diş ipini telin altından geçirmek için ip geçirici kullanın veya ortodontik diş ipi tercih edin.
Florürlü diş macunu kullanın; hekiminiz ek florür uygulaması önerebilir.
Ağız duşu, özellikle tel altındaki artıklar için yardımcı olur ama fırçalamanın yerini tutmaz.
Kontrol randevularına fırçalanmış dişlerle gelin; braket çevresi böyle daha iyi değerlendirilir.
Braket koptu, tel battı: ne yapmalı?
Durum
Ne yapmalı
Ne yapmamalı
Braket koptu, telde asılı duruyor
Yerinde bırakıp randevu alın
Kendiniz çekip çıkarmayın
Braket tümüyle çıktı
Saklayın ve randevu alın
Yapıştırıcıyla yerine koymayın
Tel ucu yanağa batıyor
Üzerine ortodontik mum koyun
Makasla kesmeye çalışmayın
Lastik koptu
Bir sonraki kontrolde yenilenir
Kendi lastiğinizi bağlamayın
Tel oluktan çıktı
Mumla sabitleyip randevu alın
Cımbızla geri takmayı denemeyin
Dikkat
Batan bir teli evde kesmeye çalışmak, kesilen parçanın yutulmasına veya solunum yoluna kaçmasına yol açabilir. Rahatsızlık dayanılmaz düzeydeyse mumla kapatın ve muayenehaneyi arayın. Hafta içi 08.30 – 19.30 arasında iletişim sayfası üzerinden ulaşabilirsiniz.
Kopan braketlerin çoğu sert gıdayla ilişkilidir ve kopmanın fark edilmesi bazen birkaç gün alır. Braketin yerinde olmadığını gördüğünüzde bir sonraki kontrolü beklemeyin; o diş, kopan braket süresince hareket etmez ve planlanan hizalanma geriye kayar.
Beyaz leke ve diş eti sorunları
Braketli tedavinin en bilinen yan etkisi, braket çevresinde ortaya çıkan beyaz lekelerdir. Bunlar plağın uzun süre kaldığı bölgelerde mine yüzeyinden mineral kaybı sonucu oluşur ve çürüğün başlangıç aşamasıdır. Braketler söküldüğünde tebeşir beyazı izler halinde görünür hale gelirler.
Bu lekelerin geri döndürülmesi her zaman mümkün değildir; asıl yaklaşım önlemektir. Düzenli fırçalama, florür kullanımı, şekerli ve asitli içeceklerin sınırlanması koruyucu etkinin büyük bölümünü sağlar. Gazlı içecekler pipetle içilse bile mine yüzeyiyle temas eder.
Diş etinde şişme ve kanama — braket çevresindeki plakla ilişkilidir, temizlik düzeltildiğinde geriler
Diş eti büyümesi — uzun süren iltihapta görülür, tedavi gerektirebilir
Beyaz leke oluşumu — mine yüzeyinde kalıcı iz bırakabilir
Kök ucunda kısalma — bazı vakalarda görülebilen, kontrol filmleriyle takip edilen bir durumdur
Yanak ve dudak yaraları — ilk haftalara özgüdür, mumla yönetilir
Tedavi boyunca diş eti sağlığının takibi ortodontik planın parçasıdır. Gerektiğinde diş taşı temizliği için ara randevular verilir.
Kontroller ve braketlerin sökülmesi
Kontrol randevularında yapılan iş yalnızca teli sıkmak değildir. Dişlerin planlanan konuma göre nerede olduğu değerlendirilir, tel değiştirilir ya da bükümle yönlendirilir, lastik kullanımı ayarlanır, braketlerin sağlamlığı ve diş eti durumu kontrol edilir. Randevunun kaçırılması bu zincirin bir halkasını atlar.
Tedavi tamamlandığında braketler özel bir pense yardımıyla çıkarılır. İşlem ağrılı değildir, dişte hafif bir baskı hissedilir. Ardından diş yüzeyinde kalan yapıştırıcı artıkları temizlenir ve yüzey cilalanır. Bu temizlik özenle yapıldığında dişte braket izi kalmaz; kalan izler genellikle tedavi sırasında oluşan beyaz lekelerdir.
Söküm günü aynı seansta pekiştirici planlanır. Ön dişlerin arka yüzüne yapıştırılan ince tel ve gece kullanılan şeffaf plak birlikte kullanılabilir. Pekiştirme, tedavinin ayrılmaz devamıdır; ayrıntısı ortodonti sayfasında anlatılıyor.
Ücreti belirleyen faktörler ve SGK
Braketli tedavide içeriği belirleyen başlıklar: tedavinin bir çeneyi mi iki çeneyi mi kapsadığı, vakanın karmaşıklığı ve öngörülen süre, seçilen braket türü, çekim veya ek aygıt gerekip gerekmediği, kontrol randevusu sayısı ve pekiştirme aşamasında kullanılacak aygıt. Sosyal Güvenlik Kurumu kapsamı; yaş, hastanın statüsü, başvurulan kurumun türü ve ilgili yılın Sağlık Uygulama Tebliği hükümlerine göre değişir. Muayenehanelerde geçerli kapsam ile kamu kurumlarındaki kapsam aynı değildir; güncel bilgiyi SGK’dan doğrulamanız gerekir. Size özel plan muayene ve kayıtlar sonrasında açıklanır. Randevu sayfasından gün seçebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Yumuşak beslenme dönemi çoğu hastada bir haftayı bulmaz; hassasiyet azaldıkça olağan öğünlere dönülür. Ancak sert ve yapışkan gıda kısıtı tedavi boyunca sürer, bu geçici bir kural değildir. Her tel değişiminden sonraki iki üç gün yeniden yumuşak beslenmek rahatlatıcı olur.
Lastikler alt ve üst çene arasındaki ilişkiyi düzelten kuvveti sağlar; braket ve tel bu işi tek başına yapamaz. Düzensiz kullanıldığında kapanış düzelmez, tedavi uzar ve bazı planlar yeniden kurulmak zorunda kalır. Lastik yalnızca yemek ve fırçalama sırasında çıkarılır, gerisinde takılı kalması istenir.
Yapıştırıcı artıkları söküm seansında temizlenip yüzey cilalandığı için braketin kendisi iz bırakmaz. Görülen izler çoğunlukla tedavi sırasında yetersiz temizlik nedeniyle oluşmuş beyaz lekelerdir. Bu nedenle günlük bakım, sonucun görüntüsünü doğrudan etkiler.
Yapabilirsiniz. Temas riski olan sporlarda, örneğin futbol ve basketbolda, ortodontik ağız koruyucu kullanılması önerilir. Standart ağız koruyucular braketli ağza uymayabilir; braketli tedaviye uygun olanlar tercih edilmelidir. Darbe sonrası ağzınızda kanama veya oynayan bir diş varsa aynı gün değerlendirilmelidir.
Braketler takılıyken beyazlatma önerilmez. Braketin kapattığı alan işlemden etkilenmez ve söküm sonrası renk farkı ortaya çıkar. Renkle ilgili planlar tedavi tamamlandıktan, diş eti toparlandıktan ve pekiştirme düzeni oturduktan sonra değerlendirilir.
Bir randevunun kaçması genellikle telafi edilebilir. Ancak arka arkaya kaçırılan randevular tedavi süresini uzatır. Telin ömrünü doldurduğu dönemde hareket yavaşlar, bazı vakalarda dişler istenmeyen yönlere kayabilir. Şehir dışından geliyorsanız kontrol aralığınız buna göre planlanabilir.
Kök ucunda kısalma, ortodontik tedavinin bilinen ve takip edilen bir bulgusudur. Çoğu hastada belirti vermeyecek düzeyde kalır. Kontrol filmleriyle izlenir; belirginleşirse kuvvet düzeyi ve tedavi planı gözden geçirilir. Bu nedenle ara dönem filmleri planın parçasıdır.
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır
Buradaki bilgiler genel niteliktedir ve muayene yerine geçmez. Hangi yöntemin uygun olduğu ancak ağız içi inceleme, film ve ölçü değerlendirmesiyle belirlenir. Karşılaştırma için şeffaf plak tedavisi ve çocuklarda ortodonti sayfalarına, süreyle ilgili ayrıntılar için bu yazıya bakabilirsiniz.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı ve kişiye özel tedavi planının
yerine geçmez. Tedavi süresi, uygunluk ve sonuçlar kişiden kişiye değişir. Kesin değerlendirme
ağız içi muayene ve gerekli görüntülemeler sonrasında yapılır.
AK
Dt. Ahmet Can KerimoğluDiş Hekimi · Kırıkkale Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi, 2015
Bu sayfanın içeriği Dt. Ahmet Can Kerimoğlu tarafından gözden geçirilmiştir.
Son güncelleme:
Zorunlu teknolojiler site güvenliği ve randevu formu için kullanılır. Analitik, pazarlama ve Google Haritalar gibi dış içerikler yalnız tercihinizle etkinleşir.
Çerez tercihleri
Zorunlu olmayan kategorileri ayrı ayrı yönetebilirsiniz.
