Kanal tedavisi lokal anestezi ile başlar. Diş izole edilir, üst yüzeyden kanal boşluğuna giriş açılır, hasarlı doku çıkarılır. Kanal boyu ölçülür, kanallar eğelerle şekillendirilip yıkama solüsyonlarıyla temizlenir. Son aşamada kanallar doldurulur ve dişin üstü kapatılır.
İşlem öncesi: muayene ve karar
İlk aşama, kanal tedavisinin gerçekten gerekip gerekmediğini anlamaktır. Şikâyetin ne zaman başladığı, neyle tetiklendiği ve ne kadar sürdüğü sorulur. Ardından ağız içi muayene yapılır, dişe hafifçe vurularak çevre dokunun tepkisi ölçülür, soğuk testiyle canlılık değerlendirilir.
Radyografi bu aşamanın vazgeçilmez parçası. Periapikal film kökün ucunu ve çevresindeki kemiği gösterir; çürüğün derinliği, daha önce yapılmış bir dolgunun sınırı, kök ucunda gölge olup olmadığı burada görülür. Bazı olgularda kanal sayısını ya da kırık bir kökü net görebilmek için üç boyutlu görüntüleme istenebilir.
Karar verildikten sonra size işlem, olası alternatifler ve süreç anlatılır. Kurtarılamayacak bir diş söz konusuysa diş çekimi seçeneği de aynı görüşmede konuşulur.
Anestezi ve izolasyon
Bölge lokal anestezi ile uyuşturulur. Alt azı dişlerinde çoğunlukla sinir bloğu, üst dişlerde ise bölgesel infiltrasyon tercih edilir. İltihabın yoğun olduğu dişlerde anestezinin etkisi azalabilir; bu durumda ek teknikler devreye girer. Etkinin başlaması ve süresi kişiden kişiye farklılık gösterir.
Uyuşma sağlandıktan sonra diş izole edilir. Rubber dam denen ince lastik örtü, çalışılacak dişi ağzın geri kalanından ayırır. Bunun üç faydası var: tükürükteki bakterilerin kanala geçmesi engellenir, kullanılan yıkama solüsyonları ağza kaçmaz ve küçük aletlerin yutulma riski ortadan kalkar. İzolasyon, kanal tedavisinin görünmeyen ama sonucu doğrudan etkileyen adımı.
Giriş kavitesi: kanala ulaşma
Dişin çiğneme yüzeyinden ya da ön dişlerde arka yüzeyden küçük bir giriş açılır. Amaç, kanal ağızlarını görebilecek kadar yer açmak ama sağlam dokudan gereğinden fazlasını almamak. Fazla genişletilmiş bir giriş dişi zayıflatır, dar bırakılmış bir giriş ise kanalların gözden kaçmasına yol açar.
Varsa çürük tamamen temizlenir. Eski bir dolgu ya da kaplama giriş yolunu kapatıyorsa kaldırılır. Kanal ağızları bulunduktan sonra pulpa odasındaki hasarlı doku uzaklaştırılır. Bu noktada dişin gerçek kanal sayısı ortaya çıkar; alt azılarda bazen dört, üst azılarda ek bir kanal görülebilir.
Kanal boyu nasıl ölçülür?
Kanalın nerede bittiğini bilmeden temizlik yapılamaz. Kısa kalınırsa enfekte doku geride kalır; uzun gidilirse kök ucundaki dokular zorlanır. Bu yüzden çalışma boyu belirlenir.
Ölçüm için elektronik apeks bulucu kullanılır. Cihaz, kanal içindeki eğenin kök ucuna olan uzaklığını elektriksel direnç üzerinden hesaplar. Sonuç genellikle bir radyografiyle doğrulanır. İki yöntem birlikte kullanıldığında çalışma boyu daha güvenilir biçimde saptanır.
Şekillendirme ve yıkama
Kanal, gittikçe artan kalınlıkta eğelerle şekillendirilir. Amaç kanalı düzleştirmek değil, kendi kıvrımını koruyarak yıkama solüsyonunun ulaşabileceği bir form vermek. Bu iş elle yapılabileceği gibi döner alet sistemleriyle de yürütülebilir.
Asıl temizliği yapan şey eğeler değil, aralarda kullanılan yıkama solüsyonlarıdır. Sodyum hipoklorit organik artıkları çözer, EDTA gibi ajanlar eğelemenin bıraktığı tabakayı kaldırır. Solüsyonun kanalda kalma süresi ve tekrarı, işlemin kalitesini belirleyen ayrıntılardan biri. Kanal sistemi yan dallarla dolu bir ağ gibidir; eğenin fiziken giremediği yerlere sıvı ulaşır.
Şekillendirme bittiğinde kanal kâğıt konilerle kurutulur. Bu aşamada kanaldan gelen sızıntı devam ediyorsa dolguya geçilmez, kanal içine ara ilaç konur.
Kanal dolgusu ve kapatma
Temizlenmiş kanal boşluğunun yeniden bakteriyle dolmasını engellemek için doldurulması gerekir. Bunun için genellikle güta-perka adı verilen kauçuk kökenli koniler ve bir kanal patı kullanılır. Koniler kanala yerleştirilip sıkıştırılarak boşluk kapatılır.
Dolgu tamamlandıktan sonra kontrol radyografisi alınır. Kanalın kök ucuna kadar dolup dolmadığı, boşluk kalıp kalmadığı burada değerlendirilir. Ardından dişin üstü kapatılır. Aynı seansta kalıcı dolgu yapılabileceği gibi geçici dolgu konulup üstyapı için ayrı randevu verilebilir. Geçici dolgunun uzun süre ağızda kalması istenmez.
Seans akışı: hangi randevuda ne olur?
- Muayene randevusuÖykü alınır, klinik testler yapılır, radyografi çekilir, tedavi planı konuşulur.
- Birinci işlem seansıAnestezi, izolasyon, giriş, kanal boyu ölçümü, şekillendirme ve yıkama. Uygun olgularda dolgu da aynı seansta yapılır.
- Ara seans (gerekirse)Kanal içi ilaç değerlendirilir, semptom sorgulanır, dolguya geçilebilir mi bakılır.
- Kanal dolgusu seansıKanallar doldurulur, kontrol filmi alınır, diş kapatılır.
- Üstyapı randevusuKalıcı dolgu ya da kaplama planı uygulanır.
- İzlemKök ucundaki iyileşme belirli aralıklarla radyografiyle takip edilir.
Tek seans ile çok seans arasındaki farkı ve hangi durumda hangisinin seçildiğini kanal tedavisi ana sayfasında karşılaştırdık.
İşlem sırasında ve sonrasında ağrı
İşlem sırasında bölge uyuşturulduğu için çalışma hissi genellikle basınç ve titreşim olarak algılanır. Rahatsızlık hissederseniz koltukta işaret vermeniz yeterli; ek anestezi yapılabilir.
Sonrasında birkaç gün süren hassasiyet olağandır. Diş üzerine basınca hafif rahatsızlık duyulabilir, çünkü kök ucundaki dokular işlemden etkilenmiştir. Bu his kişiden kişiye değişir ve genellikle giderek azalır. Önerilen ağrı kesiciyi hekiminizin tarifine göre kullanın.
- Ağrı azalmak yerine gün geçtikçe artıyorsa
- Yüzde şişlik başladıysa
- Ateşiniz yükseldiyse
- Geçici dolgu düştüyse ya da kırıldıysa
- Diş kapanışta belirgin biçimde erken temas ediyorsa
Bu durumlarda muayenehaneyi arayın. Sonrasındaki normal seyri kanal tedavisi sonrası ağrı yazısında gün gün anlattık.
Zorlaştıran durumlar
| Durum | Neden zorlaştırır? | Yaklaşım |
|---|---|---|
| Kıvrımlı kanal | Eğenin ilerlemesi güçleşir | Esnek aletler, kademeli şekillendirme |
| Kalsifiye kanal | Kanal boşluğu daralmış olabilir | Büyütme altında dikkatli arama |
| Ek kanal varlığı | Gözden kaçarsa şikâyet sürer | Görüntüleme ve pulpa tabanının incelenmesi |
| Ağız açıklığının az olması | Arka dişlerde erişim kısıtlanır | Kısa aletler, seans planlaması |
| Önceden yapılmış kanal | Eski dolgunun çıkarılması gerekir | Kanal tedavisi yenileme |
Kanal tedavisinde acele edilen adım genelde yıkama oluyor. Eğeyle kanalı şekillendirmek yarım saat sürebilir ama solüsyonun içeride kalması gereken süreyi kısaltırsanız, o yarım saatin karşılığını alamazsınız.Dt. Ahmet Can Kerimoğlu
Tedaviden sonra yapılacaklar
- Uyuşukluk geçene kadar o taraftan çiğnemeyin; yanağınızı ısırma riski var.
- Geçici dolgu varken sert ve yapışkan gıdalardan uzak durun.
- Fırçalamaya normal şekilde devam edin; tedavi edilen diş de fırçalanır.
- Kalıcı üstyapı randevusunu ertelemeyin.
- Kontrol randevularına gelin; kök ucundaki iyileşme zaman içinde radyografiyle izlenir.
Üstyapı kararı dişin geleceğini belirler. Hangi durumda dolgunun yeterli olduğunu, hangi durumda kaplamaya geçildiğini kanal sonrası kaplama sayfasında açıkladık. Randevu için randevu sayfamızı, adres ve saatler için iletişim sayfamızı kullanabilirsiniz.
Ücreti belirleyen etkenler ve SGK
Sayfada rakam paylaşmıyoruz; sağlık alanındaki tanıtım kuralları buna izin vermiyor. Buna karşılık planın neye göre değiştiğini açıkça söyleyebiliriz. Kanal sayısı en belirleyici başlıktır: tek kanallı bir ön diş ile üç veya dört kanallı bir azı dişi aynı işi gerektirmez. Kökün eğriliği, kanalın darlığı, kök ucundaki iltihabın büyüklüğü, kanal içi ilaç için ek randevu gerekip gerekmediği ve ek görüntüleme ihtiyacı da süreyi ve seans sayısını değiştirir.
İkinci başlık üstyapıdır. Kanal dolgusu bittikten sonra dişin nasıl kapatılacağı ayrı bir plan konusudur ve kalan sağlam doku miktarına göre değişir. Bu ayrımı kanal sonrası kaplama sayfasında ele aldık. Daha önce kanal tedavisi görmüş bir dişte işlem yeniden yapılacaksa süreç farklı ilerler; ayrıntısı kanal tedavisi yenileme sayfasında.
Sosyal güvenlik kapsamındaki karşılama koşulları kurum düzenlemelerine göre değişir ve zaman içinde güncellenir. Güncel durumu başvurduğunuz kuruma sorabilir ya da tedavi öncesinde bize danışabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Süre dişin kanal sayısına, anatomisine ve enfeksiyonun durumuna göre değişir. Tek köklü bir ön dişte işlem daha kısa sürerken, dört kanallı bir azı dişinde çalışma süresi uzar. Randevu alırken hangi diş olduğunu belirtirseniz süre buna göre ayrılır.
İzolasyon, kanal tedavisinin standart parçası olarak kabul edilir. Tükürüğün kanala girmesini engellemesi ve yıkama solüsyonlarını ağızdan uzak tutması nedeniyle hem sonucun hem de güvenliğin parçasıdır. İlk kez karşılaşanlara garip gelebilir ama kısa sürede alışılır.
Genellikle başlangıçta tanı için, çalışma boyunun doğrulanması sırasında ve dolgu sonrası kontrol amacıyla film alınır. Sayı olguya göre değişir. Diş hekimliği radyografilerinde doz düşük tutulur ve koruyucu önlem alınır. Gebelik ihtimaliniz varsa önceden bildirin.
Renk değişikliği görülebilir; özellikle travma sonrası kanal tedavisi gören ön dişlerde daha belirgin olabilir. Pulpa odasının iyi temizlenmesi bu ihtimali azaltır. Renk değişimi oluşursa değerlendirme yapılıp uygun seçenek konuşulur. Sonuç kişiden kişiye farklılık gösterir.
Dar ve kıvrımlı kanallarda alet kırılması bilinen bir komplikasyondur. Parçanın konumuna göre çıkarılması, yanından geçilmesi ya da bulunduğu yerde bırakılıp üzerinin doldurulması değerlendirilir. Böyle bir durum olursa size açıkça anlatılır ve seçenekler birlikte konuşulur.
Lokal anestezi bilinç durumunu etkilemez, bu nedenle çoğu kişi işlemden sonra araç kullanabilir. Yine de uzun süren bir seansın ardından kendinizi yorgun hissedebilirsiniz. Şehir dışından geliyorsanız dönüş yolculuğunu buna göre planlayın.
Geçici dolgu adı üstünde geçicidir; aşınabilir ve zamanla sızdırabilir. Kalıcı restorasyonun geciktirilmesi, temizlenmiş kanalın yeniden bakteriyle karşılaşma ihtimalini artırır. Size verilen randevuya uymanız en doğrusu; aksama olacaksa haber verin, plan güncellenir.
Bilgilendirme
Bu içerik genel bilgilendirme amaçlıdır ve muayene yerine geçmez. Kendi dişinizle ilgili değerlendirme için Dt. Ahmet Can Kerimoğlu ile görüşün.
Kaynaklar
Bu konudaki hasta rehberi yazıları
Muayenehaneye ulaşım ve randevu bilgileri ilçelere göre: Seyhan · Çukurova · Yüreğir · Sarıçam · tüm bölgeler.
