Kanal tedavisi biten diş, damar desteğini kaybettiği ve içi boşaltıldığı için kırılmaya daha açık hale gelir. Bu yüzden kanal dolgusunun üzerine sızdırmaz bir üstyapı yapılır. Her dişe kaplama gerekmez; karar, kalan sağlam doku miktarına ve dişin ağızdaki yerine göre verilir. Değerlendirme kanal dolgusu tamamlandıktan sonra yapılır.
Kanal sonrası neden üstyapı gerekir?
Kanal tedavisi sırasında dişin içindeki doku boşaltılır, kanal ağızlarına ulaşmak için çiğneme yüzeyinden bir giriş açılır. Zaten çürük ya da kırık nedeniyle zayıflamış olan dişte, bu giriş boşluğuyla birlikte taşıyıcı duvarlar incelir. Diş artık yükü eskisi gibi dağıtamaz.
İkinci konu sızdırmazlıktır. Kanal boşluğu ne kadar iyi doldurulmuş olursa olsun, üstteki kapak sızdırıyorsa tükürük ve bakteri kanal sistemine geri ulaşır. Uzun süre geçici dolguyla bırakılan dişlerde yeniden tedavi ihtiyacı bu yolla doğar. Bu konunun ayrıntısını kanal tedavisi yenileme sayfasında ele aldık.
Kısacası üstyapının iki işi vardır: kalan dokuyu kırılmaya karşı sarmak ve kanalı dış ortamdan kesin biçimde ayırmak. Bunların hangisinin ön planda olduğu dişten dişe değişir; bu yüzden herkese aynı çözüm önerilmez.
Her dişe kaplama şart mı?
Hayır. Yaygın bir yanlış anlama, kanal tedavisi biten her dişin mutlaka kaplanması gerektiğidir. Oysa ön grup dişlerde, çürük sınırlıysa ve kesici kenar sağlamsa çoğu zaman iyi yapılmış bir kompozit dolgu yeterli olur. Bu durumda dişin kendi dokusu korunmuş olur.
Arka grup dişlerde tablo farklıdır. Azı ve küçük azı dişleri çiğneme kuvvetinin en çok yoğunlaştığı bölgededir ve tüberkül denen tepeciklerin yana doğru açılma eğilimi vardır. Bu dişlerde tepecikleri kucaklayan bir üstyapı, dikey kırık riskini azaltmaya yönelik makul bir yaklaşımdır.
Karar tek başına “ön diş, arka diş” ayrımına da indirgenemez. Aşağıdaki ölçütler birlikte değerlendirilir.
Kararda nelere bakılıyor?
- Kaç duvarın sağlam kaldığı; özellikle iki komşu yüzeyi de kaybetmiş dişler daha kırılgandır
- Dişin ağızdaki yeri ve üzerine gelen çiğneme yükü
- Karşı çenedeki dişin durumu ve kapanış ilişkisi
- Dişin köprü ayağı ya da protez destek dişi olarak kullanılıp kullanılmayacağı
- Gece diş sıkma alışkanlığının olup olmadığı
- Diş eti seviyesi ve kırık hattının diş eti altına inip inmediği
- Hastanın ağız bakım alışkanlıkları ve kontrol düzeni
Diş sıkma alışkanlığı varsa üstyapı planı buna göre kurulur ve gece plağı gündeme gelebilir. Bu konu için diş sıkma ve çene eklemi sayfasına bakabilirsiniz.
Seçenekler ve farkları
Kanal sonrası üstyapıda tek bir yöntem yoktur. Aşağıdaki tablo, sık kullanılan yaklaşımların birbirinden nerede ayrıldığını özetliyor.
| Ölçüt | Kompozit dolgu | Onlay / parsiyel kaplama | Tam kaplama (kron) |
|---|---|---|---|
| Uygun olduğu durum | Doku kaybı sınırlı, duvarlar sağlam | Bir veya iki tepecik zayıflamış | Duvarların çoğu kaybedilmiş |
| Kesilen diş dokusu | En az | Sınırlı | Daha fazla |
| Randevu düzeni | Aynı seansta bitebilir | Ölçü ve yapıştırma seansı | Ölçü, prova ve yapıştırma |
| Tepecikleri sarma | Sarmaz | Kısmen sarar | Tümünü sarar |
| Sık tercih edildiği bölge | Ön grup dişler | Küçük azılar, seçilmiş azılar | Azı dişleri, protez ayağı dişler |
| Yenilenmesi | Onarımı görece kolay | Sökülüp yenilenebilir | Sökülüp yenilenebilir |
Kaplama malzemesi ayrı bir başlıktır. Metal destekli seramik, tam seramik ve zirkonyum altyapılı seçenekler dişin bölgesine, kapanışa ve estetik beklentiye göre değerlendirilir. Ayrıntı için protez tedavisi sayfasına bakabilirsiniz.
Post ne zaman devreye girer?
Post, kanal boşluğunun bir bölümüne yerleştirilen ve üstteki yapıya tutunma sağlayan destek elemanıdır. Halk arasında “kanala çivi takıldı” diye anlatılan uygulama budur. Postun görevi dişi güçlendirmek değildir; kalan doku çok azaldığında üstyapının tutunacağı bir zemin oluşturmaktır.
Bu ayrım önemli, çünkü post gereksiz yere yerleştirildiğinde kanal içinden ek doku kaldırılmış olur ve kök daha kırılgan hale gelebilir. Bu yüzden karar ölçülü verilir: dişin üstünde üstyapıyı taşıyacak yeterli doku varsa posta gerek duyulmaz.
- Post yerleştirilirken kanal dolgusunun kök ucundaki bölümü korunmalıdır
- Kökü ince olan dişlerde post tercihi daha temkinli yapılır
- Post uygulanmış dişte kırık gelişirse dişin kurtarılması zorlaşabilir
- Postlu dişlerde kapanış ayarının hassas yapılması gerekir
İşlem nasıl ilerliyor?
- Kanal dolgusunun değerlendirilmesiKontrol filmiyle kanal dolgusunun durumu ve kök ucundaki tablo gözden geçirilir.
- Kalan dokunun ölçülmesiÇürük ve eski dolgu artıkları temizlenir, geriye kalan sağlam duvarlar sayılır.
- Planın konuşulmasıDolgu, onlay ya da kaplama seçeneklerinden hangisinin uygun olduğu ve nedeni anlatılır.
- HazırlıkSeçilen yönteme göre diş şekillendirilir; gerekiyorsa post uygulaması yapılır.
- Ölçü ve geçiciÖlçü alınır, laboratuvar aşamasında diş geçici bir yapıyla korunur.
- Prova ve yapıştırmaUyum, renk ve kapanış kontrol edilir; ardından kalıcı olarak simante edilir.
- Kapanış kontrolüErken temas noktaları düzeltilir, kısa süre sonra bir kontrol randevusu planlanır.
Ne kadar beklenir?
Kanal dolgusu bittikten sonra kalıcı üstyapıyı geciktirmemek istenir. Geçici dolgular ağız ortamında sürekli kalmak üzere tasarlanmaz; zamanla aşınır, kenarlarından sızdırır. Sızıntı başladığında kanal sistemi yeniden bakteriyle karşılaşır ve tedavinin tekrarı gündeme gelebilir.
Bazı durumlarda kısa bir gözlem süresi tercih edilir. Kök ucunda belirgin bir lezyon varsa ya da diş tedavi sonrası ilk günlerde hâlâ hassassa, kalıcı üstyapıdan önce bir kontrol randevusu konulabilir. Bu bekleme belirsiz değildir; süresi baştan konuşulur ve takvime bağlanır. Randevu planı için randevu sayfasını kullanabilirsiniz.
Kanalı biten hastaya “artık bitti” hissi geliyor, ağrı kesildiği için üstyapıyı erteliyor. Muayenehaneye kırılmış olarak gelen dişlerin büyük kısmı böyle başlıyor. Kanal dolgusu tedavinin yarısı; diğer yarısı üstünü doğru kapatmak.Dt. Ahmet Can Kerimoğlu
Kaplamalı dişin bakımı
- Kaplama çürümez ama altındaki diş çürüyebilir; sınır bölgesini fırçalamayı atlamayın
- Arayüzleri diş ipi ya da arayüz fırçasıyla temizleyin
- Sert kabuklu gıdaları o dişle kırmayın, buz çiğnemeyin
- Diş eti kenarında kanama ya da çekilme fark ederseniz kontrol randevusu alın
- Gece diş sıkıyorsanız önerilen koruyucu plağı düzenli kullanın
- Yılda en az bir kez kontrol ve gerekirse film ile izlem yaptırın
Genel ağız bakımı düzeni için düzenli diş bakımı sayfasına, diş eti sağlığı için diş eti tedavisi sayfasına bakabilirsiniz.
Kanal tedavili dişte kırık belirtileri
Bu sayfanın varlık nedeni aslında bu başlık. Üstyapısı tamamlanmamış kanal dişlerinde en sık karşılaştığımız kayıp nedeni kırıktır ve çoğu zaman sessiz başlar. Erken fark edilirse diş kurtarılabilir; kırık hattı diş etinin altına indiğinde seçenekler daralır.
- Belirli bir gıdayı ısırdığınızda gelen ani, kısa süreli keskin his
- Isırıp bırakırken, yani dişleri ayırırken duyulan rahatsızlık
- Dişin bir köşesinde ya da tepeciğinde hissedilen oynama
- Çiğneme yüzeyinde ince bir çizgi, çatlak hattında koyulaşma
- Diş eti kenarında yalnızca o dişte tekrarlayan hassasiyet
- O tarafla çiğnemekten farkında olmadan kaçınmaya başlamak
Bu bulgulardan biri varsa dişi zorlamayın ve randevu alın. Kırık hattının nereye kadar indiği muayenede ve gerektiğinde film ile değerlendirilir. Bazı kırıklar yalnızca bir tepeciği ilgilendirir ve üstyapıyla çözülür; kök boyunca uzayanlarda ise diş çekimi gündeme gelebilir. Kırığın ilk günlerinde ne yapılacağı için acil diş tedavisi sayfasına da bakabilirsiniz.
Riskler ve dikkat edilecekler
Hiçbir üstyapı sonsuz değildir ve her tedavinin kendine ait riskleri vardır. Kaplama kenarından çürük başlaması, simanın zamanla çözünmesi, seramikte çatlak oluşması, kapanış uyumsuzluğuna bağlı hassasiyet ve post uygulanan dişlerde kök kırığı bilinen olasılıklardır.
Kaplamanın ne kadar süre işlev göreceği; ağız bakımına, çiğneme alışkanlıklarına, diş sıkma varlığına ve kalan doku miktarına göre kişiden kişiye değişir. Bu nedenle bir süre taahhüdü verilmez, düzenli kontrol önerilir.
Ücreti belirleyen etkenler
Bu sayfada rakam paylaşmıyoruz. Planı etkileyen başlıkları söylemek ise mümkün: seçilen üstyapı tipi, kullanılan malzeme, post uygulaması gerekip gerekmediği, diş eti seviyesine yönelik ek bir işlem olup olmadığı, prova sayısı ve laboratuvar aşamalarının niteliği. Aynı ağızda birden fazla dişin planlanması da randevu düzenini değiştirir.
Sosyal güvenlik kapsamındaki karşılama koşulları kurum düzenlemelerine bağlıdır ve güncellenebilir. Muayenehanemiz Gürselpaşa Mahallesi, Abidin Dino Bulvarı üzerinde, Seyhan sınırlarında; çalışma saatleri ve ulaşım bilgisi iletişim sayfasında.
Sık sorulan sorular
Hayır. Doku kaybı sınırlı ön dişlerde dolgu çoğu zaman yeterli olur. Arka grup dişlerde ve duvarların çoğu kaybedilmişse kaplama daha sık gündeme gelir. Karar muayene ve film sonrasında verilir.
Kanal tedavisi görmüş dişte sinir dokusu bulunmadığı için çoğu zaman anesteziye gerek kalmaz. Diş eti kenarına yakın çalışılacaksa ya da hastanın rahatlığı için istenirse lokal anestezi uygulanabilir.
Geçici dolgu kısa süreli bir çözümdür. Uzayan sürelerde kenarlarından sızıntı ve dişte kırık riski artar. Kalıcı üstyapı randevusunun mümkün olan en yakın zamana planlanması istenir.
Kaplamanın kendisi çürümez, ancak kaplamayla diş etinin buluştuğu sınırda kalan doğal diş dokusu çürüyebilir. Bu bölge fırçalamada en çok atlanan yerdir; arayüz temizliği bu yüzden önemlidir.
Kanal tedavisi görmüş dişte soğuk-sıcak hassasiyeti beklenmez. Isırınca hissedilen rahatsızlık genellikle kapanışta erken temastan kaynaklanır ve kısa bir düzeltmeyle geçer. Şikâyet sürerse kontrol gerekir.
Kaplamayı saklayın ve kendi başınıza yapıştırmayı denemeyin. Altta kalan diş dokusu açıkta kalır ve kırılabilir; o tarafla çiğnemeyin. En kısa sürede randevu alın. Hafta sonuna denk gelirse acil diş tedavisi sayfasındaki yönlendirmelere bakabilirsiniz.
Hayır. Post dişi güçlendirmez; üstyapının tutunması için gereken desteği sağlar. Yeterli doku varsa post tercih edilmez, çünkü yerleştirilirken kanal içinden ek doku kaldırılır.
Kaynaklar
- Türk Dişhekimleri Birliği. Bağlantı
- American Association of Endodontists — Restoration of endodontically treated teeth. Bağlantı
- American Dental Association — Crowns and dental restorations. Bağlantı
Bu sayfa bilgilendirme amaçlıdır, muayene yerine geçmez. Kendi dişiniz için değerlendirme isterseniz randevu alabilirsiniz.
Bu konudaki hasta rehberi yazıları
Muayenehaneye ulaşım ve randevu bilgileri ilçelere göre: Seyhan · Çukurova · Yüreğir · Sarıçam · tüm bölgeler.
