20 yaş dişleri çoğu kişide 17 ile 25 yaş arasında sürmeye başlar. Herkeste dördü birden çıkmaz, bazı kişilerde hiç oluşmaz. Sürerken birkaç gün süren basınç ve diş eti hassasiyeti beklenebilir. Şişlik, ağzı açmakta zorlanma ya da geçmeyen ağrı varsa değerlendirme gerekir.
Hangi yaşta çıkar, herkeste çıkar mı?
Ağızdaki en son süren dişler 20 yaş dişleridir. Kök gelişimleri genellikle ergenliğin sonlarında tamamlanır ve sürme çoğu kişide 17-25 yaş aralığında olur. Bu geniş bir bant; 26 yaşında sürmeye başlayan da vardır, 18 yaşında dördü de ağızda olan da.
Herkeste dört adet bulunmaz. Bazı kişilerde iki, bazılarında üç tanesi gelişir; hiç gelişmediği durumlar da vardır. Bu bir eksiklik ya da sorun değildir. Çene boyutlarının nesiller içinde küçülmesi, bu dişler için ayrılan yerin daralmasıyla açıklanıyor.
Diş göründüğünde tam olarak ne olduğunu anlamanın yolu, çenenin bütününü gösteren bir film. Dişin ne kadarının çıktığı, hangi açıyla ilerlediği ve komşu dişle ilişkisi ancak görüntüyle netleşir.
Çıkarken hangi belirtiler görülür?
Sürme sırasında hafif belirtiler olağan sayılır. Diş eti üzerinde basınç hissi, çiğnerken o bölgede rahatsızlık, geçici hassasiyet ve arka bölgede hafif şişkinlik görülebilir. Bunlar birkaç gün sürüp azalıyorsa genellikle beklenen tabloya uyar.
- Arka bölgede baskı ya da gerginlik hissi
- Diş eti üzerinde kızarıklık ve dokununca duyarlılık
- Aynı taraftaki çenede yayılan künt ağrı
- Yanağın iç yüzünde ısırma izleri
- Ağzın arka kısmında kötü tat ya da koku
- Kulak ve şakağa doğru vuran ağrı
Beklemeyin
Yüzde ya da çene altında şişlik, ağzı açmakta zorlanma, yutkunurken ağrı, ateş ya da giderek artan ve gece uyutmayan ağrı varsa süreci evde takip etmeyin. Bu tablolar acil değerlendirme gerektirir; acil diş tedavisi sayfamıza bakabilirsiniz.
Neden gömülü kalır?
Gömülü kalmanın temel nedeni yer darlığı. Çene kemiğinin arka bölümü, dişin tam sürmesine yetecek uzunlukta olmayabilir. Bu durumda diş ya kısmen sürer ya da kemik içinde kalır. Kısmen süren dişlerde diş etinin bir bölümü dişin üzerini örtmeye devam eder ve altında temizlenemeyen bir cep oluşur.
Bir diğer neden açı bozukluğu. Diş dik yerine öne, arkaya ya da yana doğru ilerleyebilir. Öne doğru yatan bir 20 yaş dişi, önündeki azı dişin arka yüzüne baskı yapar ve o yüzeyde temizlenemeyen bir bölge yaratır. Bu bölgede çürük gelişmesi sık karşılaşılan bir durumdur ve çoğu zaman hasta hiçbir şey hissetmez.
Gömülü dişin çevresinde bazen kist ya da kese gelişebilir. Belirti vermeden büyüyebildiği için düzenli kontrol ve gerektiğinde görüntüleme önem taşır. Cerrahi yaklaşımın ayrıntıları gömülü diş cerrahisi sayfamızda.
Diş eti kapağı iltihabı
Kısmen sürmüş 20 yaş dişinin üzerini örten diş eti kapağının altında besin artıkları ve bakteri birikir. Bu bölge fırçayla temizlenemez. Sonuçta o kapağın iltihaplanması, tıp dilindeki adıyla perikoronit gelişir. Şikâyet genellikle şu şekilde tarif edilir: arka bölgede zonklayan ağrı, çiğnerken artan hassasiyet, kötü tat ve ağzı açmakta zorlanma.
Bu tablo dönemsel olarak alevlenir ve kendiliğinden geriler. Hastalar sıklıkla “geçti, gerek kalmadı” diyerek başvurmayı erteler. Ancak alevlenmeler tekrarlama eğilimindedir ve her tekrarda çevredeki dokular biraz daha etkilenir. Yoğun çalışma dönemlerinde, sınav haftalarında ya da uykusuzlukta alevlenmelerin arttığı bildirilir.
Akut dönemde yaklaşım bölgenin temizlenmesi ve iltihabın kontrol altına alınmasıdır. Kalıcı karar ise iltihap geriledikten sonra, film eşliğinde verilir.
Hangi durumda çekilir, hangi durumda izlenir?
Her 20 yaş dişi çekilmez. Karar, dişin konumu, komşu dişe etkisi, temizlenebilirliği ve şikâyetin tekrarlama sıklığına göre verilir. Aşağıdaki tablo muayenede bakılan başlıkları özetliyor.
| Durum | Genel yaklaşım |
|---|---|
| Düzgün sürmüş, karşı dişle temas ediyor, fırçalanabiliyor | İzlem; düzenli kontrol ve temizlik |
| Kısmen sürmüş, üzerinde diş eti kapağı var, tekrarlayan iltihap | Çekim değerlendirilir |
| Öne yatmış, komşu azı dişin arka yüzünde çürük başlamış | Çekim değerlendirilir; komşu dişin tedavisi planlanır |
| Tamamen kemik içinde, belirti yok, çevresinde patoloji yok | İzlem; belirli aralıklarla film kontrolü |
| Çevresinde kist ya da kemik kaybı görülüyor | Cerrahi değerlendirme |
| Ortodontik tedavi planı var | Ortodontistle birlikte karar verilir |
Belirti vermeyen her gömülü dişin çıkarılması gerekmez. Aynı şekilde, “ağrımıyorsa dokunmayalım” da her durumda geçerli değildir; komşu dişte sessizce ilerleyen çürük buna örnektir. Karar kişiye özeldir ve kişiden kişiye farklılık gösterir.
Panoramik film ve tomografi ne zaman gerekir?
Panoramik film, her iki çeneyi ve tüm dişleri aynı görüntüde gösterir. 20 yaş dişinin sayısı, açısı, kök şekli ve komşu yapılara uzaklığı ilk olarak burada değerlendirilir. Çoğu vakada bu görüntü karar için yeterlidir.
Üç boyutlu görüntüleme ise seçilmiş durumlarda istenir. Alt çenede dişin kökleri, alt dudak ve çene bölgesinin duyusundan sorumlu sinir kanalına yakın seyrediyorsa; üst çenede kökler sinüs boşluğuyla ilişkiliyse ya da köklerin şekli olağan dışıysa üç boyutlu değerlendirme planlamayı güvenli hale getirir. Görüntüleme yöntemleri hakkında ayrıntı için panoramik röntgen sayfamıza bakabilirsiniz.
“Ağrımıyor, gerek var mı?” sorusuna filme bakmadan cevap vermiyorum. Bazı hastalarda gerçekten izlem yeterli oluyor. Bazılarında ise önündeki azı dişin arka yüzünde, hastanın hiç hissetmediği bir çürük görüyoruz. İki tabloyu ayıran şey görüntü.Dt. Ahmet Can Kerimoğlu
Ön dişleri çarpıtır mı?
Yaygın inanış, 20 yaş dişinin öne doğru ittiği ve ön dişleri çarpıklaştırdığı yönünde. Bu konu diş hekimliğinde tartışmalıdır. Ön bölgedeki geç dönem çapraşıklığın çene gelişimi, dişlerin doğal yer değiştirme eğilimi ve yumuşak doku baskısı gibi başka etkenlerle de ilişkili olduğu gösterilmiştir.
Bu nedenle “ön dişler bozulmasın” gerekçesiyle rutin çekim önerilmez. Ortodontik tedavi planlanıyorsa ya da tedavi sonrası pekiştirme dönemi söz konusuysa karar ortodontistle birlikte alınır. Tedavi süreleri ve planlamayla ilgili ortodonti kaç ay sürer yazımıza bakabilirsiniz.
Çekim kararı verildiyse
İşlem lokal anestezi altında yapılır. İşlem sırasında basınç hissi olur, ağrı beklenmez; ancak yanıt kişiden kişiye değişir ve bu muayenede konuşulur. İşlemin süresi dişin konumuna göre belirgin şekilde değişir; kemik içinde ve yatık bir dişle, sürmüş bir dişin çekimi aynı değildir.
- Kullandığınız tüm ilaçları, özellikle kan sulandırıcıları ve kemik ilaçlarını önceden bildirin. Ayrıntı için kan sulandırıcı ve diş çekimi yazımıza bakın.
- Şeker hastalığı, kalp kapak hastalığı, geçirilmiş ameliyat ya da düzenli takip gerektiren bir durumunuz varsa muayenede belirtin.
- İşleme aç gitmeyin; aksi belirtilmedikçe hafif bir öğün uygundur.
- İşlem sonrası ilk gün için buz uygulaması ve yumuşak gıda planı yapın.
- Adana’nın sıcak aylarında sıvı alımı ve dinlenme daha çok önem kazanır; yazın diş çekimi sonrası bakım yazımızda ayrıntılandırdık.
- İşlem sonrası ilk günlerde sigara ve pipetle içme, iyileşmeyi olumsuz etkileyebilir.
İşlem ve iyileşme süreci hakkında ayrıntılı bilgi 20 yaş dişi çekimi sayfamızda. Değerlendirme için randevu sayfamızdan gün belirleyebilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Hayır. Bu dişlerin hiç gelişmediği durumlar sık görülür ve bir eksiklik sayılmaz. Ancak “çıkmamış” olmak, “yok” anlamına gelmez; diş kemik içinde gömülü duruyor olabilir. Ayrımı yapmanın yolu panoramik film. Belirti yoksa da bir kez görüntüyle bakmak makul.
Ağrı yokluğu her zaman sorun yokluğu demek değil. Düzgün sürmüş, temizlenebilen ve karşı dişiyle temas eden bir 20 yaş dişi izlenebilir. Buna karşılık öne yatmış bir diş, komşu azının arka yüzünde sessiz bir çürük başlatabilir. Karar film ve muayeneyle verilir.
Bazı durumlarda mümkün olabilir, ancak standart bir yaklaşım değildir. Dişlerin konumu, işlemin öngörülen süresi, genel sağlık durumunuz ve iyileşme sürecinde çiğnemenin nasıl sürdürüleceği birlikte değerlendirilir. Sıklıkla aynı taraftaki üst ve alt diş birlikte planlanır; karar kişiye göre değişir.
Cerrahi işlem sonrası şişliğin ilk iki günde artıp sonra azalmaya başlaması beklenen seyirdir. Süre; dişin konumuna, işlemin kapsamına ve kişinin iyileşme özelliklerine göre değişir. Şişlik üçüncü günden sonra azalmıyor, artıyor ya da ateş eşlik ediyorsa kontrol gerekir.
Planlı cerrahi işlemler genellikle gebelik sonrasına bırakılır. Acil bir iltihap varsa yaklaşım kadın doğum hekimiyle birlikte belirlenir; gebeliğin dönemi, kullanılacak ilaçlar ve görüntüleme ihtiyacı ayrı ayrı değerlendirilir. Ayrıntı için hamilelikte diş tedavisi yazımıza bakabilirsiniz.
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır
Yazıdaki bilgiler genel niteliktedir ve muayene yerine geçmez. Kendi durumunuz için Seyhan’daki muayenehanemize başvurabilirsiniz.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı ve kişiye özel tedavi planının yerine geçmez. Tedavi süresi, uygunluk ve sonuçlar kişiden kişiye değişir. Kesin değerlendirme ağız içi muayene ve gerekli görüntülemeler sonrasında yapılır.