Yanaktaki şişliğin en sık nedeni diş ya da diş eti kaynaklı bir enfeksiyondur. Şişlik, iltihabın kemiğin dışına çıkıp yumuşak dokuya yayıldığını gösterir. Göz kapağına ya da boyuna ilerleyen, ağzı açmayı ve yutkunmayı zorlaştıran şişlikler acil kabul edilir.
Şişlik neden oluşur?
Diş kaynaklı bir enfeksiyon önce kök ucunda birikir. Bu aşamada dıştan hiçbir şey görülmez; şikâyet yalnızca ağrı ya da ısırma hassasiyeti olabilir. İltihap arttıkça kemiği aşındırır ve en zayıf noktadan dışarı çıkar.
Kemiğin dışına ulaşan iltihap yumuşak dokuya yayılır. Yanak, çene altı ya da göz altı bölgesindeki gevşek dokular sıvıyı hızla toplar. Gördüğünüz şişlik işte bu yayılımın sonucudur. Yani şişlik yeni bir hastalık değil, mevcut sürecin bir sonraki aşamasıdır.
Bu noktada önemli bir ayrıntı var: şişlik ortaya çıktığında ağrı bazen azalır. Basınç kapalı bir odadan geniş bir alana boşaldığı için rahatlama hissedilir. Bu rahatlama iyileşme değildir. Enfeksiyon aktif olarak yayılmaya devam eder.
En sık nedenler
| Neden | Eşlik eden bulgular | Zamanlama |
|---|---|---|
| Kök ucu enfeksiyonu (apse) | Isırınca ağrı, dişte hassasiyet, kötü tat | Aynı gün muayene |
| Yirmilik diş çevresi iltihabı | Arka bölgede ağrı, ağzı açmada zorlanma, diş eti kapağı altında akıntı | Aynı gün muayene |
| İlerlemiş diş eti hastalığı | Diş eti kenarında akıntı, sallanma, kanama | Erken randevu |
| Çekim sonrası ödem | İlk iki günde artıp sonra gerileyen şişlik | Beklenen seyir |
| Travma | Darbe öyküsü, morarma, dişte hareketlilik | Aynı gün muayene |
| Tükürük bezi sorunları | Yemek sırasında artan şişlik, kulak önü ya da çene altı | Değerlendirme gerekir |
| Alerjik reaksiyon | Kaşıntı, kızarıklık, dudak ve göz kapağında ani şişlik | Acil değerlendirme |
Çekim sonrası ödem beklenen bir tablodur ve genellikle üçüncü günden sonra geriler. Seyrin nasıl olması gerektiğini diş çekimi sonrası ilk 24 saat yazımızda anlattık.
Şişliğin karakteri ne söyler?
Şişliğin nasıl başladığı ve hangi hızla büyüdüğü, kaynağı hakkında fikir verir.
Günler içinde yavaşça büyüyen, tek bir dişin çevresinde başlayan, ısırma hassasiyetiyle giden şişlik büyük olasılıkla o dişten kaynaklanır. Genellikle diş etinde önce küçük bir kabarıklık görülür, sonra yanağa yayılır.
Saatler içinde hızla büyüyen, cildi gergin ve parlak hale getiren, ısı artışı ve ateşle giden şişlik daha agresif bir seyri gösterir. Bu tabloda beklemek doğru değildir.
Yemek yerken ortaya çıkıp bir süre sonra gerileyen, kulak önü ya da çene altında yerleşen şişlik tükürük bezi kaynaklı olabilir. Burada mekanizma farklıdır ve değerlendirme de farklı yürür.
Dudak, göz kapağı ve dilde ani gelişen, kaşıntı ve kızarıklıkla giden şişlik alerjik bir yanıt olabilir. Nefes almada zorluk eşlik ediyorsa gecikmeden acil servise başvurulmalıdır.
Acil kabul edilen tablolar
Dikkat
Aşağıdakilerden biri varsa gece ya da hafta sonu fark etmeksizin en yakın acil servise gidin. Bu bulgular enfeksiyonun solunum yoluna ya da göz çevresine ilerleyebileceğini gösterir.
- Şişliğin göz kapağını kapatacak kadar yükselmesi.
- Şişliğin boyuna, çene altına ya da göğse doğru yayılması.
- Ağız tabanının sertleşmesi, dilin yukarı itilmiş gibi hissedilmesi.
- Yutkunmada zorlanma, salya kontrolünün bozulması, ses değişikliği.
- Nefes almada zorluk.
- Ağzı iki parmak genişliğinde açamama.
- Titremeyle yükselen ateş, bilinç bulanıklığı, aşırı halsizlik.
Şeker hastalığı olan, bağışıklık sistemini baskılayan tedavi gören ya da kalp kapak hastalığı bulunan kişilerde bu tablolar daha hızlı ilerleyebilir. Bu gruplarda eşik daha düşük tutulmalıdır.
Şişlikte hastanın en çok yanıldığı nokta ağrının azalması oluyor. “Şişti ama ağrı geçti” cümlesini duyduğumda tedirgin olurum; çünkü bu, iltihabın kapalı alandan çıkıp yayılmaya başladığı anlamına gelebiliyor.Dt. Ahmet Can Kerimoğlu
Kesinlikle yapılmaması gerekenler
- Yanağa sıcak kompres, sıcak su torbası ya da ısıtılmış tuz uygulamak. Sıcak, yayılımı kolaylaştırır.
- Şişliği elle sıkmak, patlatmaya çalışmak, iğne batırmak.
- Diş etindeki kabarcığı kesici bir aletle açmaya çalışmak.
- Evde kalan antibiyotiği hekim değerlendirmesi olmadan başlamak ya da yarım bırakmak.
- Ağrı azaldı diye randevuyu ertelemek.
- Şişlik üzerine ağrı kesici tablet ezip diş etine sürmek.
- Alkollü karışımlarla gargara yapmak.
Antibiyotik neden tek başına yetmez?
Antibiyotik enfeksiyonun yayılımını sınırlamaya yardımcı olabilir, ancak kaynağı ortadan kaldırmaz. Kaynak dişin içindeki bakteri odağıysa, bu odak ancak kanal sisteminin temizlenmesi, drenaj ya da çekim gibi bir işlemle çözülür. Kaynak yerinde kaldığı sürece tablo kısa süre sonra geri döner.
Muayeneye kadar ne yapabilirsiniz?
- Belirtileri değerlendirinÖnce yukarıdaki acil listesini gözden geçirin. Herhangi biri varsa doğrudan acil servise gidin.
- Dıştan soğuk uygulayınİnce bir bez üzerinden, kısa aralıklarla. Soğuk hem rahatlatır hem yayılımı yavaşlatmaya yardımcı olur.
- Başınızı yükseltinYatarken baş bölgesini yükseltmek şişliğin gece artışını sınırlayabilir.
- Sıvı almaya devam edinAteş ve iştahsızlık varsa sıvı kaybı hızlanır. Ilık ve yumuşak gıdaları tercih edin.
- Ağız temizliğini bırakmayınYumuşak fırçayla diğer bölgeleri temizleyin. Şiş bölgeye nazik davranın.
- Şişliğin sınırını takip edinSabah ve akşam aynaya bakın. Göze ya da boyuna doğru ilerleme varsa beklemeyin.
- Randevu talebi bırakınRandevu sayfamızdan şişliğin ne zaman başladığını ve hangi bölgede olduğunu belirterek talep iletebilirsiniz.
Muayenede izlenen yol
İlk hedef kaynağı bulmaktır. Şişliğin bulunduğu yer, kaynağın tam olarak orada olduğu anlamına gelmez; iltihap kas ve doku aralıklarını izleyerek başka bir bölgede yüzeye çıkabilir.
Bu nedenle bütün bölge değerlendirilir: dişlerin canlılık yanıtı, dişe vurma testi, diş eti ceplerinin durumu, yirmilik dişlerin konumu ve ağız açıklığı. Film ile kök uçları ve kemikteki değişiklikler incelenir.
Kaynak dişse ve diş korunabilir durumdaysa kanal tedavisi ile odak temizlenir. Toplanmış iltihabın boşaltılması gerekiyorsa drenaj yapılır; bu başlık diş apsesi tedavisi sayfamızda ayrıntılandırılmıştır. Yirmilik diş çevresindeki iltihaplarda bölge temizlenir ve yirmilik diş çekimi planlanabilir.
Diş eti kaynaklı tablolarda cep temizliği ve bakım programı öne çıkar; ayrıntılar diş eti tedavisi sayfamızda. Şişlikle başvuran hastalarda izlenen genel akış için diş eti şişliği ve apse sayfamıza bakabilirsiniz.
Şişlik indi, süreç bitti mi?
Hayır. Şişliğin gerilemesi, o anki basıncın azaldığını gösterir. Kaynak diş tedavi edilmediyse aynı tablo genellikle geri döner ve her tekrarda daha geniş bir alanı ilgilendirebilir.
İkinci bir senaryo, iltihabın diş etinde küçük bir kanal açarak sürekli boşalmasıdır. Bu durumda hasta rahat eder, ara ara kötü bir tat hisseder ve yıllarca farkında olmadan aktif bir odağı taşır. Filmde kök ucundaki değişiklik açıkça görülür.
Bu nedenle şişlik geçtikten sonra bile kaynak dişin değerlendirilmesi gerekir. Tedavi kararı dişin kalan dokusuna, kök yapısına ve çevre kemiğin durumuna göre verilir. Sonuçlar kişiden kişiye farklılık gösterir.
Muayenehanemiz hafta içi 08.30 ile 19.30 arasında hizmet veriyor, pazar günü kapalıyız. Adres ve ulaşım için iletişim sayfamıza bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Şişlik zaman zaman kendiliğinden gerileyebilir, ancak bu kaynağın ortadan kalktığı anlamına gelmez. Tedavi edilmeyen odak genellikle tekrarlar. Çekim sonrası ödem ise bunun dışındadır ve birkaç gün içinde geriler.
Dıştan soğuk uygulanır. Sıcak uygulama bölgedeki kan akışını artırarak iltihabın yayılmasını kolaylaştırabilir. Soğuğu doğrudan cilde temas ettirmeyin ve aralıklı uygulayın.
Duruma göre değişir. Bazı olgularda kaynağın uzaklaştırılması öncelikli olabilir, bazılarında önce iltihabın kontrol altına alınması tercih edilir. Karar, şişliğin yaygınlığı ve genel sağlık durumu değerlendirilerek verilir.
Bu kabarcık, kök ucundaki iltihabın dışarı boşaldığı bir çıkış yolu olabilir. Ağrı olmaması sürecin durduğu anlamına gelmez. Aktif bir odağın işareti olabileceği için değerlendirilmesi gerekir.
Çocuklarda enfeksiyonlar daha hızlı yayılabilir, bu nedenle beklemeden değerlendirme önerilir. Süt dişi kaynaklı enfeksiyonlar alttaki kalıcı diş germini de ilgilendirebilir. Ateş, halsizlik ve beslenememe varsa gecikmeyin.
Kaynaklar
- Türk Dişhekimleri Birliği, ağız ve diş sağlığı bilgilendirmeleri. Bağlantı
- T.C. Sağlık Bakanlığı, ağız ve diş sağlığı halk bilgilendirme kaynakları. Bağlantı
- FDI Dünya Diş Hekimleri Federasyonu, ağız sağlığı yayınları. Bağlantı
Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır, muayene ve tanı yerine geçmez.
Bu sayfadaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; muayene, tanı ve kişiye özel tedavi planının yerine geçmez. Tedavi süresi, uygunluk ve sonuçlar kişiden kişiye değişir. Kesin değerlendirme ağız içi muayene ve gerekli görüntülemeler sonrasında yapılır.